İşsizlik Fonu 25 Yıllık Süreçte 1,5 Trilyon TL Toplamayı Başardı
İşsizlik Sigortası Fonu, kuruluşunun üzerinden geçen çeyrek asırlık dönemde önemli bir birikim elde etti. 2000 yılından bu yana fonda toplam 1,5 trilyon Türk Lirası tutarında para birikti. Bu süre zarfında ise çeşitli sosyal destek programları kapsamında 850 milyar lira harcama gerçekleştirildi.
Fonun Tarihsel Gelişimi ve Yapısal Değişiklikler
İşsizlik Sigortası Fonu, 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 Sayılı Kanun ile hayata geçirildi. Prim toplama işlemlerine 1 Haziran 2000 itibarıyla başlanırken, işsizlik maaşı ödemeleri ise 2002 yılının mart ayında başlatıldı. Fonun ilk dönemlerinde uygulanan prim oranları zaman içinde revize edildi. Başlangıçta işçilerin brüt ücretleri üzerinden yüzde 2 işçi, yüzde 3 işveren primi kesilirken, devlet de yüzde 2 oranında katkı sağladı. 2004 yılında bu oranlar işçi primi yüzde 1'e, işveren primi yüzde 2'ye, devlet katkısı ise yüzde 1'e indirildi.
Fon Gelirlerinin Detaylı Dağılımı
Çeyrek asırlık dönemde fonda toplanan 1,5 trilyon liralık gelirin kaynakları şu şekilde oluştu:
- 684,4 milyar lira işçi ve işveren primleri
- 225,4 milyar lira devlet katkısı
- 461,1 milyar lira faiz gelirleri
- 107,5 milyar lira diğer gelir kalemleri
Fon gelirlerindeki artış özellikle son yıllarda dikkat çekici boyutlara ulaştı. 2025 yılında enflasyonun yüzde 30,89 olarak gerçekleşmesine rağmen, işçi ve işveren primleri yüzde 60 artışla 259,2 milyar liraya, devlet katkısı yüzde 54 artışla 83,3 milyar liraya, faiz gelirleri ise yüzde 59 artışla 151,2 milyar liraya yükseldi. Toplam gelirler aynı dönemde yüzde 57 artarak 526 milyar lira seviyesine ulaştı.
Harcama Kalemleri ve Dağılımı
Fondan yapılan toplam 850 milyar liralık harcamalar çeşitli sosyal destek programlarına dağıtıldı. Başlıca harcama kalemleri şunlar oldu:
- 256,5 milyar lira işsizlik ödeneği (işsizlik maaşı)
- 47,7 milyar lira kısa çalışma ödeneği
- 14,6 milyar lira nakdi ücret desteği
- 1,1 milyar lira ücret garanti fonu ödemeleri
- 309,4 milyar lira işletmelere verilen teşvik ve destekler
- 126 milyar lira aktif işgücü programları
- 115,3 milyar lira işbaşı eğitim programları
2002 yılı mart ayından 2025 sonuna kadar toplam 22 milyon 592 bin 53 kişi işsizlik ödeneği için başvuruda bulundu. Bu başvuruların 12 milyon 100 bin 457'si olumlu sonuçlandı ve bu kişilere işsizlik ödeneği sağlandı. İşsizlere ödenen toplam 256,5 milyar liralık tutardan damga vergisi ve genel sağlık sigortası primleri düşüldüğünde, işsizlerin cebine giren net miktar 173,8 milyar lira olarak gerçekleşti.
Fon Varlıklarındaki Büyüme ve Yatırım Dağılımı
İşsizlik fonunun toplam varlıkları 2025 yılı sonu itibarıyla önceki yıla göre yüzde 75 oranında artış göstererek 628,5 milyar liraya ulaştı. Bu artış, aynı dönemde enflasyon oranının yaklaşık iki katına denk geliyor. Fonun yıllık giderlerinin gelirlerine oranı 2023 yılında yüzde 62, 2024 yılında yüzde 52, 2025 yılında ise yüzde 49 olarak kaydedildi. Gelirlerin giderlerden daha hızlı artması, fonun varlıklarını her geçen yıl daha da güçlendirmesine olanak sağladı.
Fon varlıklarının değerlendirilme şekli de dikkat çekici bir dağılıma sahip. Toplam varlıkların yüzde 75,85'i tahvil yatırımlarında, yüzde 24,15'i ise mevduat hesaplarında değerlendiriliyor. Bu yatırım dağılımı, fonun faiz gelirlerini olumlu yönde etkileyen önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.
İzleme ve Raporlama Mekanizmaları
Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), fonun gelir ve gider verilerini 2011 yılına kadar birikimli olarak yayımlarken, 2012 yılından itibaren bu uygulamaya son verdi. O tarihten bu yana sadece cari yıl ile son iki yıla ait gelir verileri kamuoyuyla paylaşılıyor. Ancak işsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği, yarım çalışma ödeneği ve ücret garanti fonu gibi doğrudan çalışanlara yapılan ödemeler, fonun başlangıcından itibaren toplu olarak izlenebiliyor.
Fonun başından beri ne kadar para toplandığı ve nerelere harcama yapıldığına dair detaylı bilgiye, İŞKUR'un yıllık bültenleri ile İşsizlik Sigortası Fonu için hazırlanan bağımsız denetim raporları üzerinden ulaşılabiliyor. Bu raporlar, fonun şeffaflığı ve hesap verilebilirliği açısından önemli bir kaynak oluşturuyor.
