Küresel ticaretin kritik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kesintiler, enerji piyasalarının ardından tarım emtia fiyatlarını da yukarı yönlü etkiliyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre boğazdan geçen gemi trafiği şubat sonundan bu yana yüzde 95'in üzerinde gerilerken, bu durum gübre ve lojistik maliyetleri üzerinden tarım piyasalarında bomba etkisi yarattı. Buna bir de gelecek beklentileri ve belirsizlikler eklenince büyük traderlar da şimdiden hem stoklardaki hem de anlaşmalı üretim yaptırdıkları malların fiyatlarına artışları yansıtmaya başladı.
Dünya Bankası Uyardı
Dünya Bankası'na göre küresel emtia fiyatları bu yıl 2022'den bu yana en yüksek seviyeye çıkabilir. Geçtiğimiz hafta ilk hızlı yükseliş emareleri görüldü. Chicago Ticaret Borsası'nda kile başına fiyatlar mısırda yüzde 3.5, buğdayda yüzde 3.2, soya fasulyesinde yüzde 2 ve pirinçte yüzde 0.7 yükseldi. Uzmanlara göre savaş bu şekilde devam ederse fiyatlarda ciddi artışlar görülecek.
Navlun ve Gübre Maliyetleri Artıyor
Navlun artışının da fiyat baskısını artırdığını belirten İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (İHBİR) Kazım Taycı, konteyner başına maliyet artışının 2 bin dolara ulaştığını ve alıcıların bu artış nedeniyle iskonto talep ettiğini söyledi. Taycı, gübre fiyatlarındaki yüzde 60 artışın artık bir sürdürülebilirlik problemi olduğunu ekledi.
Büyük Tüccarlar Tedirgin
Gübrenin tarım ürünleri maliyetleri içindeki payının yaklaşık yüzde 20 seviyesinde olduğunu belirten Taycı, navlun maliyetlerinin de ürün türüne göre yüzde 5 ile 10 arasında değiştiğini söyledi. Küresel ölçekte arz tarafında da belirsizliklerin arttığını dile getiren Taycı, 'Büyük traderlar ve alıcılar şu anda fiyat vermekte isteksiz. Riskleri önceden fiyatlamaya çalışıyorlar' dedi.
Türkiye'nin tedarik açısından alternatif kaynaklara erişim avantajına sahip olduğunu belirten Taycı, Rusya, Ukrayna ve Orta Asya'nın arz açısından önemli rol oynayabileceğini ifade etti. Mevcut sezon rekoltesinin olumlu seyrettiğini belirten Taycı, buna rağmen maliyet baskısının fiyatlara yansıyacağını söyledi.
Çift Haneli Artış Kapıda
Taycı, mevcut koşulların devam etmesi halinde tarım emtia fiyatlarında çift haneli artışların gündeme gelebileceğini belirterek, 'Enerji ve gübre maliyetlerindeki artışın etkisi gecikmeli olarak fiyatlara yansır. Özellikle altıncı ve yedinci ayda etkileri görmeye başlarız' dedi.
İhracata Etkisi Yüzde 15
Kazım Taycı, savaşın ihracat ve maliyetler üzerinde doğrudan hissedildiğini belirtti. Taycı, Körfez ülkelerine yönelik sevkiyatların büyük ölçüde durduğunu ifade ederek, 'Savaşın başlamasıyla birlikte bölgeye yapılacak yüklemelerin önemli kısmı iptal edildi. İhracat verilerinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10'luk bir düşüş oluştu. Oysa mart ve nisan aylarında yüzde 5 artış bekliyorduk' dedi.
