Tarladan 5.30 TL'den Çıkan Salatalık, Market Rafta 79.90 TL'ye Ulaştı
Ticaret Bakanlığı'nın meyve ve sebze ticaretinde şeffaflığı artırmak, fiyat oyunlarını önlemek ve kayıt dışılığı engellemek amacıyla hayata geçirdiği Hal Kayıt Sistemi, aracıların ve bazı market zincirlerinin korkulu rüyası haline geldi. Sistem sayesinde ürünlerin tarladan rafa kadar olan yolculuğunda oynanan fahiş fiyat oyunları artık çok daha kolay tespit edilebiliyor.
Denetimlerde Şok Edici Fiyat Farkları Ortaya Çıktı
Bakanlık, İstanbul, Diyarbakır ve Balıkesir'de gerçekleştirdiği son denetimlerde bu oyunları bir kez daha bozdu. İstanbul Sultanbeyli'de faaliyet gösteren bir zincir markete yönelik yapılan incelemelerde, salkım domates, domates, portakal, çeşitli biber türleri, fasulye, maydanoz, dereotu, beyaz turp ve zencefil gibi birçok üründe fahiş fiyatlandırma tespit edildi.
Ancak asıl çarpıcı örnekler Diyarbakır'dan geldi:
- Adana'daki komisyoncudan 7 TL'ye alınan kırmızı kapya biber, Diyarbakır'daki zincir markete 30 TL'den satılmış, market ise bu ürünü tüketiciye 199.99 TL'den sunmuş.
- Yeşil sivri biberin zincir markete satış fiyatı 20 TL iken, marketin tüketiciye satış fiyatı 249.99 TL olarak kayıtlara geçmiş.
- En dikkat çekici vaka ise salatalıkta yaşandı. Konya'daki üreticiden 5.30 TL'den alınan salatalık, Diyarbakır'daki komisyoncuya 12 TL'den satılmış, zincir market ise bu ürünü tüketiciye 79.90 TL'ye satmış. Yani tarladan rafa fiyat tam 15 kat artış göstermiş.
"Marketler Fahiş Fiyatta Başrolde"
Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, Hal Kayıt Sistemi'nin tüketici haklarını korumada ve fiyat oyunlarını deşifre etmede kritik bir rol oynadığını vurguladı. Tavşan, bazı toptancıların vergi kaçırmak amacıyla tarladan yüksek fiyata aldıkları ürünleri düşük fiyatlı gösterebildiğini, bu durumun devleti de zarara uğrattığını belirtti.
Zincir marketlerin bu konuda masum olmadığının altını çizen Tavşan, şu önemli uyarıyı yaptı: "Marketler, ürün aldıkları komisyoncuların Hal Kayıt Sistemi'ndeki tarla alış fiyatlarına dikkat etmeli. Örneğin komisyoncu tarladan 40 TL'ye domates alıp, vergiden kaçmak için 10 TL'ye aldığına dair belge düzenleyebiliyor. Market, bu ürünü 70 TL'ye alıp üzerine kârını koyunca, kâr marjı yüksek görünüyor. Eğer market bu durumu kabul ediyorsa, orada marketin de bir menfaati vardır. Marketler de benzer şekilde vergiden kaçınmak için alış fiyatını düşük gösterebiliyor."
Çözüm Önerisi: Yol Kontrol Noktaları
Tavşan, sorunun kalıcı çözümü için üretim noktalarından büyükşehirlere mal taşıyan TIR'ların denetlenmesi amacıyla yol kontrol noktaları kurulması önerisinde bulundu. "10 stratejik noktada bu kontrol noktaları oluşturulsa, büyük oranda malın nereden, kaça geldiği net bir şekilde öğrenilir" diyerek şeffaflığın artırılması gerektiğini ifade etti.
243 İşletmeye 138.9 Milyon TL Ceza
Öte yandan, Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'nun son bir haftalık çalışmaları da meyve ve sebze fiyatlarında fahiş artış yaptığı belirlenen toplam 243 işletmeye toplamda 138.9 milyon Türk Lirası idari para cezası kesildiğini ortaya koydu. Bu cezalar, denetimlerin ne kadar ciddiye alındığını ve fiyat istikrarı sağlama çabalarının sürdüğünü gösteriyor.
Hal Kayıt Sistemi, tüketicinin sömürülmesine izin vermeyen bir mekanizma olarak öne çıkarken, sektördeki düzenlemelerin ve denetimlerin sıkılaştırılması gerektiği bir kez daha anlaşılmış oldu.
