Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen Ayasofya-i Kebir Camii II. etap restorasyon çalışmaları kapsamında, kuzeydoğu minaresindeki çalışmalar başarıyla tamamlandı. Külah ve alem bölümleri aslına uygun şekilde yenilenirken, minare deprem güvenliği açısından da güçlendirildi.
Restorasyon Süreci ve Detayları
Tarihi süreç içerisinde farklı dönemlerde inşa ve yeniden yapım evrelerinden geçen Ayasofya-i Kebir Camii'nin II. etap restorasyon çalışmaları kapsamında, 16. yüzyılda Sultan II. Selim döneminde son şeklini alan kuzeydoğu minaresinde restorasyon tamamlandı. 65 metre yüksekliğindeki yapı; kaide, pabuç, gövde, şerefe, petek ve külah bölümlerinden oluşuyor.
2024 yılında başlatılan restorasyon sürecinde gerçekleştirilen sayısal analizler, minarenin deprem dayanımının yetersiz olduğunu ortaya koydu. Bu doğrultuda bilim heyeti kararıyla; petek, şerefe ve mukarnas bölümleri ile gövdenin üst kısmında kısmi söküm ve yeniden yapım, alt bölümlerde ise yerinde güçlendirme uygulamalarına geçildi.
Belgeleme ve Söküm Çalışmaları
Uygulama öncesinde minarede detaylı belgeleme, analitik rölöve, malzeme ve hasar tespit çalışmaları gerçekleştirildi. Söküm işlemleri, her aşaması kayıt altına alınarak üstten alta doğru kontrollü biçimde yürütüldü. Bu kapsamda 411 adet taş ile 26 sıra basamak dikkatle sökülerek sınıflandırıldı.
Özgün Malzemenin Korunması
Restorasyon sürecinde özgün malzemenin korunması esas alındı. Yeniden kullanılabilir taşlar titizlikle değerlendirilirken, ihtiyaç duyulan yeni taşlar Edirne Süloğlu taş ocaklarından temin edilerek Bilim Heyeti onayıyla kullanıldı. Hasarlı taşlarda çürütme ve tümleme işlemleri uygulanırken, yüzeylerde gerekli noktalarda onarım ve güçlendirme müdahaleleri gerçekleştirildi.
Söküm yapılmayan bölümlerde temizlik ve yüzey onarımları gerçekleştirilirken, yapının genelinde hem yatay hem düşey doğrultuda paslanmaz çelik elemanlarla güçlendirme sağlandı. Yeniden örülen bölümler ile mevcut yapı arasında bütüncül bir statik denge kuruldu.
Külah ve Alem Yenilemesi
Külah bölümünde yer alan ahşap elemanlar konservasyon işlemlerinden geçirilerek yeniden kullanıma hazır hale getirildi. Kurşun kaplamalar yenilenirken, bakır alem onarılarak altın varakla kaplandı ve yerine monte edildi. Paratoner montajı yapılarak güvenli hale getirildi.
Tüm çalışmalar, Bilim Heyeti gözetiminde, Vakıflar Genel Müdürlüğü kontrolünde ve alanında uzman ekipler tarafından yürütüldü. Tamamlanan çalışmalarla birlikte, Ayasofya-i Kebir Camii'nin kuzeydoğu minaresi hem özgün kimliğini koruyacak şekilde ihya edildi hem de günümüz şartlarına uygun biçimde deprem güvenliğine kavuşturuldu.
