Türkiye'de Akran Zorbalığı Dünya Ortalamasını Aştı: Prof. Dr. Nevzat Tarhan'dan Kritik Uyarılar
Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü iş birliğinde düzenlenen "Okullarda Koruyucu Ruh Sağlığı Hizmetleri, Önleme ve Farkındalık Çalışmaları" başlıklı çevrim içi eğitim programında liselerde görev yapan psikolojik danışmanlarla bir araya geldi. Yaklaşık 2 bin psikolojik danışman ve rehber öğretmenin katıldığı seminerde, okullarda koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin önemi, ergenlik dönemindeki gençlerin psikolojik ihtiyaçları ve önleyici yaklaşımlar ele alındı.
Rehber Öğretmenlerin Rolü Kritik Önem Taşıyor
Prof. Dr. Tarhan, dijitalleşen dünyada gençlerin karşılaştığı risklerin arttığını belirterek, rehber öğretmenlerin bu süreçte kilit rol üstlendiğini vurguladı. "Bugün dijitalleşen dünyada ve küresel ölçekte gençlerin birçok riskle karşı karşıya kaldığı bir dönemde rehber öğretmenlerimizin kilit rolü olduğunu görüyorum. Okullarda hem büyük bir sorumlulukları var hem de büyük bir fırsatları var" dedi. Psikolojik danışmanların yaşadıkları vakaları kayıt altına almalarının mesleki gelişim açısından önemli olduğunu ifade eden Tarhan, olgu defteri tutmanın uzun vadede değerli bir tecrübe kazandıracağını söyledi.
Ergenlik Dönemi: Kimlik Arayışı ve Psikolojik İhtiyaçlar
Ergenlik döneminin gençlerin kimlik arayışı yaşadığı doğal bir süreç olduğunu belirten Tarhan, bu dönemde beynin duygusal bölgelerinin daha hızlı geliştiğini, bu nedenle ergenlerin hislerinin akıllarının önüne geçebildiğini açıkladı. Ergenlerin üç temel psikolojik ihtiyacı olduğunu söyleyen Tarhan, bunları şöyle sıraladı:
- Aidiyet: Gencin kendisini ailesine, okuluna veya arkadaş grubuna ait hissetmesi.
- Yeterlilik: Bir alanda küçük de olsa başarı yaşayabilmesi.
- Anlam: Yaptığı işin değerli olduğunu hissetmesi.
Bu ihtiyaçların karşılanmasının ergenlik sürecini daha sağlıklı hale getirdiğini, aksi takdirde gençlerin değersiz veya dışlanmış hissedebileceğini belirtti.
Adalet Duygusu ve Onarıcı Yaklaşım
Okul ortamında adalet duygusunun gençler için çok önemli olduğunu vurgulayan Tarhan, ergenlerin adalet konusunda hassas olduğunu ve ayrımcılık algısının öfke birikimine yol açabileceğini ifade etti. Öğrencilerin arkadaşlarının önünde küçük düşürülmemesi gerektiğini belirten Tarhan, bu tür deneyimlerin ağır sonuçlar doğurabileceğini söyledi. Gençlerin hatalarının cezalandırılmak yerine eğitsel bir fırsata dönüştürülmesi gerektiğini vurgulayarak, "onarıcı adalet" yaklaşımını önerdi. Örneğin, topluma hizmet çalışmaları veya iyilik projeleri hazırlatmanın gençlerin davranışlarının sonuçlarını anlamasını sağlayacağını dile getirdi.
Dijitalleşme ve Şiddet: Riskler ve Fırsatlar
Dijitalleşmenin gençler üzerindeki etkisinin çoğu zaman yanlış yorumlandığını belirten Tarhan, dijital araçların tek başına şiddet üretmediğini, ancak psikolojik süreçlerle birleştiğinde şiddet eğilimini kolaylaştırabildiğini açıkladı. Sosyal medya algoritmalarının agresif içerikleri öne çıkarabildiğini ve bunun şiddeti normalleştirebildiğini söyledi. Dijital zorbalığın anonim ortamlarda kolaylaşan bir şiddet türü olduğunu ve ergenler için ciddi bir risk oluşturduğunu vurguladı. Ancak, dijitalleşmenin yalnızca tehdit değil, aynı zamanda fırsatlar da sunduğunu, doğru kullanıldığında gençlerin gelişimine katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Akran Zorbalığı: Türkiye'de Durum Endişe Verici
Prof. Dr. Tarhan, akran zorbalığının gençler arasında önemli bir sorun olduğuna dikkat çekerek, uluslararası verilerle Türkiye'deki durumu karşılaştırdı. "Dünyada akran zorbalığı ortalama yüzde 33 civarında. OECD ortalaması bu seviyede. Türkiye'de ise bu oran yüzde 40'lara kadar çıkıyor" dedi. Ergenlik dönemindeki bazı çatışmaların doğal olduğunu ancak sistematik zorbalığın mutlaka ele alınması gerektiğini belirtti. Okullarda sosyal ve duygusal becerilerin geliştirilmesinin önemini vurgulayarak, "Sosyal ve Duygusal Öğrenme" modelinin şiddeti azaltmada etkili bir yol olduğunu söyledi.
Şiddet Vakalarında Öncü İşaretler ve Kriz Yönetimi
Okullarda görülebilecek şiddet vakalarının çoğunda önceden ortaya çıkan işaretler bulunduğunu belirten Tarhan, bu belirtilerin erken fark edilmesinin kritik önem taşıdığını açıkladı. Özellikle ani kişilik değişikliklerinin dikkatle izlenmesi gerektiğini, bu değişimlerin duygu durum bozukluklarının habercisi olabileceğini söyledi. Şiddetin küçük davranışlarla başlayabileceğini ve risk grubundaki öğrencilerin birebir takip edilmesi gerektiğini vurguladı. Okullarda kriz müdahale ve risk yönetimi planlarının oluşturulmasının önemine değinen Tarhan, bu konunun yangın güvenliği kadar ciddiye alınması gerektiğini ifade etti.
