Son dönemde 'I Swear' filmiyle gündeme gelen Tourette Sendromu, toplumda genellikle 'şımarıklık' veya 'dikkat çekme' çabası olarak yanlış yorumlanıyor. Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Doç. Dr. Aziz Kara, istemsiz tiklerle kendini gösteren bu nörogelişimsel bozuklukta farkındalığın önemli olduğunu söyledi.
Tourette Sendromu Nedir?
Doç. Dr. Aziz Kara, Tourette Sendromu'nun ani, istemsiz ve tekrarlayıcı hareketler ile seslerle karakterize olduğunu, özellikle çocukluk çağında başladığını belirtti. Toplumda sık sık yanlış yorumlanan bu sendrom, çocukların 'bilerek yapıyor', 'şımarıklık yapıyor' ya da 'dikkat çekmeye çalışıyor' gibi değerlendirmelere maruz kalmasına neden oluyor.
Tourette Sendromu ilk kez Fransız Nörolog Georges Gilles de la Tourette tarafından tanımlandı. Hastalık, bir ya da birden fazla motor tik ile vokal tikin aynı kişide en az bir yıl boyunca görülmesiyle tanı alıyor. Genellikle 5–7 yaş arasında başlıyor ve erkek çocuklarda daha sık görülüyor. Doç. Dr. Kara, 'Tikler istemsizdir. Çocuklar kısa süreli olarak baskılamaya çalışsalar da bu durum ciddi bir zihinsel efor gerektirir' dedi.
Küfür Etme Sanıldığı Kadar Yaygın Değil
Tourette Sendromu denildiğinde akla gelen ilk belirtilerden biri istemsiz küfür etme olsa da, Doç. Dr. Kara bunun yaygın olmadığını vurguladı: 'Koprolali olarak adlandırılan istemsiz küfür etme durumu toplumda sanılanın aksine Tourette Sendromlu bireylerin büyük çoğunluğunda görülmez. Hastalık yalnızca bundan ibaret değildir.' Motor tiklere göz kırpma, omuz silkme, baş sallama, yüz buruşturma ve dokunma davranışları; vokal tiklere ise boğaz temizleme, öksürme, burun çekme sesi, kelime tekrarları ve ani bağırma sesleri örnek olarak verilebilir.
Genetik ve Çevresel Faktörler
Hastalığın nedenleri arasında genetik yatkınlık önemli bir yer tutuyor. Doç. Dr. Kara, 'Aile öyküsü ve diğer tik bozuklukları riski artırabiliyor. Bunun yanında beynin hareket kontrolünden sorumlu bölgelerindeki işlevsel farklılıklar ve dopamin sistemiyle ilişkili değişiklikler de etkili olabiliyor' dedi. Hamilelik ve doğum süreçleri, bazı enfeksiyonlar, stres ve çevresel zorlanmalar da hastalığın ortaya çıkışına katkı sağlayabiliyor.
Eşlik Eden Hastalıklar
Tourette Sendromu çoğu zaman tek başına görülmüyor. Doç. Dr. Kara, 'Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kaygı bozuklukları, depresif bozukluklar, öğrenme güçlükleri ve öfke kontrol sorunları eşlik edebiliyor' ifadelerini kullandı. Bazı ailelerin başvuru nedeni doğrudan tikler değil, eşlik eden sorunlar olabiliyor.
Tedavi Her Çocukta Gerekli Değil
Doç. Dr. Kara, tedavi yaklaşımının çocuğun günlük yaşamına etkisine göre belirlendiğini belirtti. Hafif vakalarda yalnızca bilgilendirme ve psikoeğitim yeterli olabilirken, tiklerin sosyal yaşamı bozduğu, okul başarısını etkilediği, çocuğun özgüvenini zedelediği, ağrıya veya yaralanmaya neden olduğu durumlarda tedavi planlanıyor. Tedavide davranışçı terapi yöntemleri, tik kontrol eğitimi ve gerektiğinde ilaç tedavileri kullanılabiliyor.
Ailelere Öneriler
Ailelerin çocukları sürekli uyarmaması gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Kara, 'Çocuğa sürekli 'yapma', 'kendini tut' demek çoğu zaman belirtileri azaltmaz. Aksine kaygıyı artırarak tiklerin sıklaşmasına neden olabilir' dedi. Ailelere çocukların tikleriyle alay edilmemesi, öğretmenlerin bilgilendirilmesi, düzenli uyku ve stres yönetimine dikkat edilmesi gerektiğini hatırlatan Kara, gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatrisi desteği alınmasının önemine dikkat çekti.
Okulda Bilinçli Yaklaşım
Okul ortamında öğretmenlerin bilinçli yaklaşımının büyük fark yaratacağını söyleyen Doç. Dr. Kara, sınıf içinde çocuğu utandırmadan destekleyici bir ortam oluşturulmasının önemini vurguladı: 'Bu çocuklar çoğu zaman tiklerinden zaten rahatsızdır. En çok ihtiyaç duydukları şey yargılanmak değil, anlaşılmaktır. Tourette Sendromu yalnızca tiklerden ibaret değildir; çocuğun sosyal ilişkilerini, okul yaşantısını ve özgüvenini etkileyebilen bir durumdur. Erken fark edilmesi, doğru yaklaşım ve uygun destekle çocukların yaşam kalitesi belirgin şekilde artırılabilir.'
