Yaz aylarında artan hava sıcaklıkları, gıda kaynaklı sağlık sorunlarının görülme riskini de artırıyor. Uzmanlar, besin zehirlenmelerinin yalnızca bozulmuş yiyeceklerden değil; uygun koşullarda hazırlanmayan konserveler, güvenilir olmayan su kaynakları ve yanlış saklanan gıdalardan da kaynaklanabileceğine dikkat çekiyor.
Besin Zehirlenmesine Yol Açan Faktörler
Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Tıp Fakültesi Farabi Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Doç. Dr. Firdevs Aksoy, besin zehirlenmesinin yalnızca tüketilen gıdaya bağlı gelişmediğine dikkat çekerek gıdaların saklandığı kaplar, pişirme sırasında kullanılan malzemeler ve bu materyallerde bulunabilecek kimyasalların da zehirlenmeye neden olabileceğini kaydetti. Aksoy, uygun saklama şartlarına uyulmayan tüm gıdaların risk taşıdığına dikkat çekerek özellikle taze meyve ve sebzelerin nasıl yıkandığı, nasıl saklandığı, yeterince temizlenip temizlenmediği ve toprak bulaşı olup olmadığı gibi unsurların büyük önem taşıdığını belirtti.
Az Pişmiş ve Bozulmuş Gıdalar Tehlike Saçıyor
Az pişmiş gıdalar, bozulmuş besinler, uygun şartlarda hazırlanmamış konserveler ile son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin de besin zehirlenmesine yol açabileceğine dikkat çeken Aksoy, "Besin zehirlenmeleri yalnızca yaz aylarında değil, her mevsimde görülebilir. Yazın havaların sıcak olması nedeniyle besin ve su tüketimi biraz daha kontrolsüz olabiliyor. Besin zehirlenmelerini daha çok taze sebze ve meyvelerle ilişkilendiriyoruz ama bazen konservelerle de ortaya çıkabiliyor. Kaynak kontrolü yapılmamış sular da aynı şekilde besin zehirlenmeleri arasında değerlendirilebilir. Besin zehirlenmeleri sadece yediğimiz gıdalarla değil, ayrıca o besinleri sakladığımız kaplar ve pişirme için kullandığımız malzemeler aracılığıyla da meydana gelebiliyor. Besinlerin saklandığı ya da pişirildiği materyallerde bulunan kimyasallar da buna neden olabiliyor. Dolayısıyla besin zehirlenmesinin oluşma şekli; yenilen gıdaya, saklanma şartlarına ve tüketilme biçimine göre değişebiliyor. Toplu zehirlenmelerde genellikle aynı gıdanın tüketilip tüketilmediğine bakıyoruz. Ancak bu durum herkesi aynı şekilde etkilemeyebiliyor. Bir gıdadan on kişi yiyebilir, sadece bir kişi besin zehirlenmesiyle karşımıza çıkabilir. Besin zehirlenmesinde özellikle hastaların şikâyetlerine ve tüketilen gıdalar arasında ortak bir besin olup olmadığına dikkat etmeye çalışıyoruz. Hastaları şikâyetlerine göre değerlendiriyoruz. Bu şikâyetlere göre hangi besinin tüketildiğini sorguluyoruz. Tüketilen besine göre mikroorganizmalar değişebiliyor. Hastaların şikâyetlerine göre mikroorganizmaları tahmin edebiliyor, tedavilerini de buna göre düzenliyoruz. O yüzden, zehirlenme diyebilmemiz için tüketilen gıdanın ne olduğu bizim için önemli. Saklama şartlarına uygun olmayan tüm gıdalar ya da taze meyve-sebzeler tüketilmişse; bunların yıkanma ve saklanma şekilleri, uygun temizlenip temizlenmedikleri, toprak bulaşı olup olmadığı gibi unsurlar önem taşıyor. Tüketilen her gıda besin zehirlenmesine neden olabilir. Saklama şartları uygun değilse olabilir, pişirilme şekli uygun değilse olabilir. Bazen az pişmiş gıdalar besin zehirlenmesine yol açabiliyor. Bazen bozulmuş gıdalar da buna neden olabiliyor. Hatta konserveler bile uygun şartlarda yapılmamışsa veya saklanmamışsa besin zehirlenmesi nedeni olabilir. Dolayısıyla yenilen her gıda; uygun saklanmamışsa, uygun pişirilmemişse, son kullanma tarihi geçmişse ya da uygun şartlarda muhafaza edilmemişse besin zehirlenmesi olarak karşımıza çıkabilir. Özellikle sıcak havalarda görülen besin zehirlenmelerinin yanı sıra su ile olan bulaşmalar da önemlidir. Örneğin denize girme ya da deniz ürünlerini tüketme de etkili olabilir" dedi.
Bitkisel Gıdalarda Dikkatli Olun
Doğadan toplanan otların tüketilmesi risk oluşturabileceğini kaydeden Aksoy, "Bilmediğimiz ya da bilsek bile özellikle bitkisel olan birçok madde karaciğer ve böbrek üzerinde zararlı olabiliyor. Bunları fazla tüketmek her türlü zarara neden olabilir. Özellikle iki ya da daha fazla bitkisel gıdanın aynı anda tüketilmemesini öneriyoruz. Çünkü karaciğere ve böbreğe zarar verebilir. Faydalı olacağını düşündüğümüz şeyleri fazla tükettiğimizde zararını daha fazla görebiliyoruz. Özellikle mantar zehirlenmeleri açısından da her mantarın faydalı ve tüketilebilir olduğuna dair bir bilgi yok. Bu nedenle zehirli mantarların tüketilmesi ölümcül sonuçlara yol açabilir. Besin zehirlenmelerinde, özellikle hastalarda ishal gelişmişse ya da çok şiddetli bulantı ve kusma varsa; hasta yaşlıysa, çocuksa ya da altta yatan bir hastalığı bulunuyorsa, aşırı sıvı kaybına bağlı olarak böbrek ve karaciğer yetmezliğine neden olabilir. Bu yüzden tüketilen her gıdada 'azı karar, çoğu zarar' diye düşünmek gerekir" diye konuştu.
