TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen 12. Yargı Paketi, yasama sürecini tamamlayarak Resmî Gazete'de yayımlanmayı bekliyor. Kamuoyunda uzun süredir tartışılan paket, icra-iflas, noterlik, Danıştay, idari yargı, ceza ve hukuk alanlarında önemli düzenlemeler getiriyor. İşte 12. Yargı Paketi'nin öne çıkan maddeleri ve getirdiği yenilikler.
İcra ve İflas Kanunu'nda Değişiklikler
Paketle, İcra ve İflas Kanunu'nda miras yoluyla edinilen taşınmazların satışına ilişkin önemli bir düzenleme yapıldı. Buna göre, tüm maliklerin mirasçı olduğu ve üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi halinde, birinci artırma sadece malik olan mirasçılar arasında yapılacak. Elektronik satış portalındaki ilanlarda da değişikliğe gidildi. Artık ilanlarda, alacaklının teminat yükümlülüğü, Hazine'nin teminattan muaf olduğu, tekliflerin muhammen kıymetin yüzde 50'sini (birinci artırmada mirasçılar arasında yüzde 100, ikinci artırmada yüzde 50) geçmesi gerektiği belirtilecek.
Noterlik Kanunu'nda Düzenleme
Noterlik evrak ve defterleri, mahkeme, sulh ceza hakimliği, cumhuriyet başsavcılıkları veya resmi dairelerce incelenebilecek. Noter, istenen evrakın aslını ilgili merciye gönderecek, onaylı bir örneğini yerinde saklayacak.
Danıştay ve İdari Yargıda Yenilikler
Danıştay Kanunu'nda yapılan değişiklikle, 2016'dan itibaren 10 yıl içinde Danıştay'daki daire sayısının 10'a düşürülmesini öngören süre, 23 Temmuz 2026'da sona erecekken 4 yıl daha uzatıldı. Ayrıca boşalan her 2 üyelik için bir üye seçimi uygulamasından 23 Temmuz 2030'a kadar vazgeçildi. İdare mahkemelerinde tek hakimle çözümlenecek davaların kapsamı genişletildi. Konusu 486 bin lirayı aşmayan idari işlemlere karşı açılan iptal ve tam yargı davaları, öğrenci disiplin cezaları, kamu görevlilerine ilişkin geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin işlemleri ile uyarma cezasına karşı açılan davalar tek hakimle karara bağlanacak. Aynı şekilde, 486 bin lirayı aşmayan vergi davaları da tek vergi hakimi tarafından çözülecek.
İstinaf ve Temyiz Yolunda Değişiklikler
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle, bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa, gerekçeyi değiştirerek veya maddi hataları düzelterek istinaf başvurusunu reddedebilecek. Belirli usul eksiklikleri halinde istinaf başvurusu kabul edilerek dosya ilk derece mahkemesine gönderilecek. Temyiz sınırı altında kalan davalarda, ilk derece mahkemesi kararı ile bölge idare mahkemesi kararı arasındaki parasal fark 55 bin lirayı aşmıyorsa temyiz yoluna başvurulamayacak. Ayrıca, 486 bin lirayı aşmayan tek hakimle görülen davalarda, bölge idare mahkemesince verilen yeni karar, parasal fark 55 bin lirayı aşsa dahi temyiz edilemeyecek.
Adli Tıp ve Hakim-Savcı Yardımcıları
Adli tıp ihtisas kurulu başkan ve üyeliklerine atanmak için en az tıp veya diş hekimliği uzmanlığı ya da doktora şartı getirildi. Görev süresi 4 yıl olarak belirlendi. Hakimler ve Savcılar Kanunu'nda yapılan değişiklikle, adli ve idari yargı hakim-savcı yardımcılarına eğitim verilecek; yazılı sınav 100 puan üzerinden değerlendirilecek. Sözlü sınavda mesleki yeterlilik, hukuki muhakeme, özgüven, temsil kabiliyeti ve Türkçe kullanımı değerlendirilecek. Ayrıca, hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulması halinde uyarma cezası verilecek.
Dolandırıcılık ve Nitelikli Dolandırıcılıkta Ceza İndirimi
TCK'nın 158. maddesine eklenen fıkrayla, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçlarına iştirak, kişinin kendisine veya başkasına ait banka hesabı, kredi kartı gibi ödeme araçlarını veya kripto varlık hesap bilgilerini başkasına vermesiyle sınırlıysa, verilecek ceza yarı oranında indirilecek.
Faiz Oranlarında Değişiklik
Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu'na göre faiz ödenmesi gereken hallerde, sözleşmede belirlenmemişse faiz oranı, TCMB'nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80'i olacak. 30 Haziran itibarıyla bu oran 5 puan veya daha fazla farklıysa, yılın ikinci yarısında 30 Haziran'daki oranın yüzde 80'i geçerli olacak.
Vesayet Altındaki Kişilerin Taşınır ve Taşınmaz Satışı
Türk Medeni Kanunu'nda yapılan değişiklikle, vesayet altındaki kişinin taşınırları, vesayet makamının talimatıyla Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'ne entegre elektronik satış portalında açık artırmayla satılacak. Taşınmaz satışları da aynı portalda açık artırmayla yapılacak ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamamlanacak. Onama kararı 10 gün içinde verilecek. Bu hükümler düzenlemenin yayımından 3 ay sonra yürürlüğe girecek.
Genetik İnceleme Sonuçlarının Gizliliği
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda yapılan değişiklikle, genetik inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilecek. Bu bilgiler, belirli hallerde derhal veya 20 yıl sonra cumhuriyet savcısı huzurunda yok edilecek. Kişi, amacın ortadan kalkması halinde silinmesini talep edebilecek.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Anayasa Mahkemesi iptal kararı doğrultusunda yeniden düzenlenen HAGB, 2 yıl veya daha az hapis veya adli para cezalarında uygulanabilecek. Sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkum olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın giderilmesi şart. Denetim süresi 5 yıl olacak; bu sürede kasıtlı suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşecek. Aksi halde hüküm açıklanacak. HAGB, işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele suçlarında uygulanmayacak.
Yargıtay Ceza Genel Kuruluna İtiraz
Yargıtay ceza dairelerinin tüm kararlarına (yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları hariç) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, dosyanın tesliminden itibaren 3 ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilecek. Sanık lehine itirazda süre aranmayacak.
Tazminat Hesaplamalarında Faiz
Türk Borçlar Kanunu'nda yapılan değişiklikle, çalışma gücü kaybı veya ölüm nedeniyle tazminat hesaplamalarında, bilinen dönem için haksız fiil tarihinden, bilinmeyen dönem için karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecek. Tahkikat başlamadan önce yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre belirlenen tazminattan oransal olarak mahsup edilecek.
Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki belirsiz alacak davasına ilişkin hüküm yürürlükten kaldırıldı. Alacağın bir kısmının dava edilmesi durumunda, talep, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilecek. Zamanaşımı, artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilecek.
Duruşma Süreleri ve Ses-Görüntü Nakli
Duruşmalar arasındaki süre 3 aydan uzun olamayacak; zorunlu hallerde hakim gerekçeli olarak daha uzun süre belirleyebilecek. Ses ve görüntü nakliyle duruşmaya katılanlar için, elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacak (ikrar, yemin, feragat, kabul, sulh halleri hariç). Bu hüküm 3 ay sonra yürürlüğe girecek.
Birleştirme ve Ayırma Kararları
Anayasa Mahkemesi iptal kararı doğrultusunda, aynı yargı çevresindeki aynı düzey mahkemelerde görülen davalar için verilen birleştirme kararına karşı sadece istinaf yoluna başvurulabilecek. İlk derece mahkemelerinin ayırma kararlarına istinaf, bölge adliye mahkemelerinin birleştirme/ayırma kararlarına ise hükümle birlikte temyiz yoluna gidilebilecek.
Geçiş Hükümleri
Paketteki değişikliklerin birçoğu, yürürlük tarihinden önce başlamış işlemlere uygulanmayacak. Örneğin, icra satışları, idari yargıdaki dava türleri, adli tıp görev süreleri, genetik inceleme, HAGB, tazminat ve belirsiz alacak davasına ilişkin hükümler, belirli tarihlerden önceki olaylara eski kuralların uygulanmasını öngörüyor.
