Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde bulunan Zerzevan Kalesi'ndeki Mithras Tapınağı'nın 1700 yıl önce mühürlenerek kapatıldığı tespit edildi. Roma İmparatorluğu döneminde askeri yerleşim olarak kullanılan 3 bin yıllık kalede yer alan yer altı tapınağının girişindeki kitabenin çözülmesiyle bu bilgiye ulaşıldı.
Kazı Çalışmaları ve Tapınağın Keşfi
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Valilik, Çınar Kaymakamlığı, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, Diyarbakır Müzesi Müdürlüğü, Dicle Üniversitesi, Karacadağ Kalkınma Ajansı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Türkiye İş Kurumu ve Safir Tuz'un katkılarıyla 2014'te başlatılan kazılar yıl boyu devam ediyor. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne 2020'de dahil edilen kale, yerli ve yabancı ziyaretçileri ağırlıyor.
Kale ve çevresindeki 1000 dönüm alanda bugüne kadar 15 metre yüksekliğinde ve 1200 metre uzunluğunda sur kalıntısı, 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, konutlar, tahıl ve silah depoları, kaya mezarları, su kanalları ile 63 su sarnıcı, yer altı kilisesi, 400 kişilik yer altı sığınağı, gizli geçitler ve Mithras dinine ait yer altı tapınağı gibi birçok esere ulaşıldı.
Kitabenin Çözümü
Kalede 2017'de ortaya çıkarılan Mithras Tapınağı'nın girişindeki kitabenin çözümü, Mardin Artuklu Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Süryani Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Mehmet Sait Toprak tarafından yapıldı. Epigrafik ve filolojik incelemeler sonucu yazının MS 3. ve 4. yüzyıllarda eski Süryanice ve Aramice yazı karakterleriyle uyum gösterdiği tespit edildi. Şanlıurfa Müzesi'ndeki MS 2. ve 3. yüzyıla ait Süryanice yazıtlarla karşılaştırma yapılarak kitabe tarihlendirildi.
Yazının çözümüyle tapınağın 1700 yıl önce Roma İmparatorluğu döneminde Hristiyanlar tarafından kapatılarak mühürlendiği ortaya çıktı. Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, "İlk kez, bu tapınağın kutsanarak kapatılması, Mithras ile ilgili bilinen ve dünya arkeolojisinde en çok merak edilen önemli bir soru işaretine cevap buldu" dedi.
Mithras İnancı ve Hristiyanlık
Prof. Dr. Coşkun, Mithras dininin Roma İmparatorluğu'nda yaygın olduğunu, Hristiyanlıkla birlikte tapınakların kapatıldığını veya kiliseye dönüştürüldüğünü belirtti. "İmparatorların Hristiyan olmasıyla Mithras inancı rakip görülüp yasaklandı" ifadesini kullandı.
Prof. Dr. Toprak ise yazıtta 'Yenilmeyen güneş tanrı Mithras' ve Hazreti İsa'nın varlığının sembolize edildiğini, haç ve yazının tapınağı mühürlediğini söyledi. Yazıtta 'kutsal haçın tanrı adına ki o tanrı düzenleyen, ıslah eden ve sevgiyi yayan tanrıdır' ifadeleri yer alıyor. Toprak, "Dünya arkeolojisi açısından ilk defa eski Aramice yazılı olarak Mithras Tapınağı'nın kapatılması örneğine rastlıyoruz" dedi.
