Hafta sonu karşılıklı saldırılarla tırmanan Hürmüz Boğazı geriliminde çözüm arayışları hız kazandı. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran'ın bir görüşme talebinde bulunduğunu ve görüşmenin bugün Katar'ın başkenti Doha'da gerçekleşeceğini duyurdu. Trump, 'İran bir görüşme talebinde bulundu. Görüşme yarın Doha’da gerçekleşecek' ifadelerini kullandı.
Trump'tan Petrol Vurgusu
Trump bir diğer paylaşımında ise ham petrolün 69 dolar seviyesinde olduğunu ve düşüşe devam ettiğini belirterek, 'Bu, İran’ın nükleer silahsızlanmasının başlamasından önceki seviyeden bile düşük' değerlendirmesinde bulundu. ABD merkezli Axios haber sitesi, üst düzey bir ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberinde, ABD ve İran'ın birbirlerine yönelik saldırıları durdurma konusunda anlaşarak Hürmüz Boğazı konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için Katar'da görüşme planladığını öne sürdü.
Görüşmeye Kimler Katılacak?
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Doha’daki toplantıya ABD Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner'ın katılacağını bildirdi. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı, önce bu hafta Katar'da ABD ile herhangi bir teknik görüşme planlanmadığını duyurdu. Daha sonra İran Dışişleri Bakanlığı ve Müzakere Heyeti Sözcüsü İsmail Bekayi, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması konusunu takip etmek üzere Doha'ya uzman bir ekibin gideceğini açıkladı.
İran Cumhurbaşkanı'ndan 6 Milyar Dolar Vurgusu
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin dondurulmuş varlıklarına ilişkin yaptığı açıklamada, 'Oluşturulan programa göre, Katar'da bulunan 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın 6 milyar doları ülkeye dönecek' dedi. İran Cumhurbaşkanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, Pezeşkiyan, din adamı Ayetullah Şebiri Zencani ile Kum kentinde yaptığı görüşmede, kalan 6 milyar doların ülkeye dönmesi için gerekli çalışmaların yapıldığını söyledi. Pezeşkiyan ayrıca, ABD ile imzalanan mutabakat zaptının İran halkı için bir kazanım olduğunu belirterek, söz konusu mutabakat ile İran petrolüne yönelik yaptırımların kaldırıldığını hatırlattı.
Beşinci Madde Farkı ve Krizin Sebebi
ABD ve İran arasında 18 Haziran tarihinde imzalanan 14 maddelik mutabakat metninde beşinci madde üzerindeki farklı yorumların Hürmüz'de meydana gelen krizin sebebi olduğu değerlendiriliyor. Beşinci maddede, İran'ın 'ticari gemilerin İran Körfezi'nden Umman Denizi'ne ve tersi yönde, yalnızca 60 gün süreyle, ücretsiz ve güvenli bir şekilde geçebilmeleri için elinden gelen tüm çabayı göstererek gerekli düzenlemeler' yapacağı belirtilirken, ticari gemilerin trafiğinin derhal başlayacağı ve İran İslam Cumhuriyeti tarafından teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile mayın temizliği gerekliliği göz önünde bulundurularak, bu düzenlemelerin 30 gün içinde yürürlüğe gireceği ifade ediliyor. Tahran yönetiminin bu maddeyi geniş yorumlayarak, Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerin kendi kontrolünde yapılmasını istediği değerlendiriliyor. İran, geçerli uluslararası hukuk ve Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik hakları çerçevesinde, diğer Basra Körfezi kıyı devletleriyle görüşerek boğazdaki gelecekteki idare ve denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere Umman Sultanlığı ile diyalog kuracak.
Trump'ın İkilemi ve Askeri Yapılanma
Amerikan Wall Street Journal gazetesi, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda stratejik üstünlüğe sahip olduğunu savunarak, ABD Başkanı'nın yaşadığı diplomatik sıkışmışlığı, 'Ya İran'ın Hürmüz üzerindeki baskın rolünü kabul edecek ya da boğazda serbest seyrüseferi yeniden sağlamak için daha sert askeri adımlar atacak' yorumuyla değerlendirdi. Öte yandan ABD'nin Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Mike Waltz, İran'ın Hürmüz üzerindeki etkisinin her geçen gün azaldığını belirterek, Tahran yönetiminin bölgede 'tamamen yalnız kaldığını' öne sürdü. ABD'nin Ortadoğu'daki askeri üs yapılanmasında değişikliğe gideceğini aktaran Waltz, bazı üslerin güçlendirileceğini ve bazılarının da yer altına taşınabileceğini söyledi.
