Yargıtay'ın hafta tatili günlerinin yıllık izin süresinden sayılmayacağına ilişkin kararı, izin sistematiğinde kritik bir değişikliğe yol açtı. Bu kararla birlikte, milyonlarca çalışanı ilgilendiren yıllık izin hesaplamalarında yeni bir dönem başladı.
Yıllık İzin Hakkı Ne Zaman Kazanılır?
Çalışanlar, işe başladıkları tarihten itibaren deneme süresini de içeren bir yıllık çalışma süresini doldurduklarında yıllık izin hakkı kazanır. Bir yıldan az süre çalışanların yıllık izin hakkı bulunmamaktadır.
Yıllık İzin Süreleri
Yıllık izin süresi, kıdem ve yaşa göre değişiklik gösterir:
- 1-5 yıl arası çalışanlar: 14 gün
- 5-15 yıl arası çalışanlar: 20 gün
- 15 yıl ve üzeri çalışanlar: 26 gün
18 yaş ve daha küçük çalışanlar ile 50 yaş ve üzerindeki çalışanların yıllık izin süresi 20 günden az olamaz.
Memurların Yıllık İzin Süreleri
Memurlar için hizmet süresi 10 yıla kadar olanlar 20 gün, 10 yıl ve üzeri olanlar ise 30 gün yıllık izin kullanır. Öğretmenler yaz tatili süreleri içinde izin haklarını kullanır. Radyoaktif alanlarda çalışanlara her yıl yıllık izne ek olarak 1 ay daha sağlık izni verilir. Memurlar iki yıllık izin süresini birleştirerek kullanabilir ve izinli oldukları cumartesi ile pazar günleri yıllık izin hesabına dahil edilir.
Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Çalışanın vefatı veya işten ayrılması halinde kullanılmayan yıllık izin karşılığı ücretler, son brüt maaş esas alınarak hesaplanır. Hesaplama yapılırken SGK işsizlik ve işçi primleri, gelir ve damga vergisi kesintileri hesaba katılır.
Yıllık İzin Devri ve Bölünmesi
Anayasa'ya göre yıllık izin hakkı, işçinin dinlenmesi esasına dayanır ve çalışırken asla ücrete dönüştürülemez. Yıllık ücretli izinler yıl içinde kullanılmazsa bir sonraki yıla devreder. Yıllık izinler bölünerek kullanılabilir ve çeşitli nedenlerle kullanılamayan izinlerin iptali veya yok sayılması söz konusu olamaz.
Yıllık İzin Kullandırılmazsa Fesih Hakkı Doğar
Yıllık izin kullanımının işveren tarafından iyi niyet kuralına aykırı olarak kötüye kullanılması halinde çalışan, haklı fesih hakkına sahiptir. İstifa veya hangi sebeple olursa olsun iş sözleşmesinin feshi durumunda, kullanılmayan yıllık izin süreleri son brüt maaş üzerinden hesaplanarak hak sahibine ödenir.
Hafta Tatilleri ve Resmi Tatiller Yıllık İzin Kapsamında Değil
Yargıtay'ın yakın tarihli kararı, hafta tatilleri ve resmi tatillerin yıllık izin süresine dahil edilmeyeceğini hükme bağlamıştır. Cumartesi günleri ise İş Kanunu'na göre iş günü olduğundan yıllık izin içinde değerlendirilebilir. Ancak çalışanların haftalık çalışma süresi 45 saat olup, tatil gününün hafta sonu olması zorunluluğu bulunmamaktadır.
İhbar Süresinde Yıllık İzin Kullanımı
İş akdinin işveren tarafından sonlandırılması halinde ihbar süresinde yıllık izin kullandırılamaz. Kullandırılırsa işveren ihbar tazminatı ödemek zorunda kalır. İşverenin yıllık izne karşılık gelen parayı ödemek yerine izin kullandırmak istemesi durumunda, izin süresi kadar ihbar süresi uzar.
Çalışan Zorla Yıllık İzne Çıkarılabilir mi?
Evet. Yıllık izni kullandırma yükümlülüğü işverene aittir. Çalışan yıllık iznini kullanmak istemezse, işveren çalışanı yıllık izne çıkarabilir. Ancak işveren, çalışanı ücretsiz izne çıkarmaya zorlayamaz. Çalışanın rızası dışında ücretsiz izne çıkarma girişimi haklı fesih sebebidir.
Yıllık İzin Sırasında Rapor Alınırsa
Yıllık izin kullanılırken hastalık nedeniyle alınan rapor, izin süresinden düşülemez. İşveren, rapor izni nedeniyle yıllık izin süresini ileri bir tarihte kullandırır.
Mevsimlik ve Ev Hizmetlerinde Çalışanların İzin Hakkı
Mevsimlik işçiler için en az bir yıl aynı işverene bağlı çalışma koşulu sağlanamadığından yıllık izin hakkı doğmaz. Kısmi süreli çalışanlar ise tam süreli çalışanlarla aynı izin haklarına sahiptir. Süresiz olarak ev hizmetlerinde 10 günden fazla çalışan geçici işçilerin başka bir iş kapsamında çalışması yoksa, ödünç veren işveren olan özel istihdam büroları bir yıllık süre sonunda çalışanlara yıllık izin verir.
Gazetecilerin Yıllık İzin Süreleri
Günlük süreli yayında çalışan gazeteciler (en az bir yıl çalışmış olma şartıyla) yılda 4 hafta izin hakkına sahiptir. 10 yıldan fazla kıdeme sahip gazeteciler 6 hafta izin kullanır. Haftalık, 15 günlük ve aylık periyotlarla yayınlanan gazete veya dergide çalışanlara ise her 6 aylık çalışma dönemi için 2 hafta izin verilir.
