Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), ağır ve riskli işlerde çalışanlara erken emeklilik imkânı tanıyan Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ) uygulamasının kapsamını 2026 yılı itibarıyla genişletti. Kamuoyunda “yıpranma payı” olarak bilinen bu uygulama kapsamında, belirli meslek gruplarında çalışanların prim günlerine ilave süre ekleniyor ve emeklilik yaşından indirim yapılabiliyor. Böylece şartları sağlayan çalışanlar, diğer sigortalılara göre daha erken emekli olma hakkı elde ediyor.
SGK’nın açıkladığı listeyle birlikte avantajlı meslek kolları ve yaş indirimi oranları belli oldu. Yıpranma payı kapsamında bulunan çalışanlar, gerekli şartları sağlamaları halinde ilave prim günü ve yaş indirimi imkânından yararlanabiliyor. Ancak avantajın kapsamı meslek, görev ve mevzuatta belirtilen koşullara göre değişiyor.
Yıpranma payı ile prim süresi ne kadar artıyor?
Ağır ve riskli işlerde görev yapan çalışanlar, Fiili Hizmet Süresi Zammı sayesinde daha erken emeklilik hakkı elde edebiliyor. Bu sistemde, çalışılan süreye ek prim günleri tanımlanıyor ve biriken süreler emeklilik yaşından düşülüyor. Yıpranma payı kapsamındaki mesleklerde, normalde yılda 360 gün olan prim süresi, risk grubuna göre yılda 60, 90 ya da 180 gün artırılıyor.
Örneğin yılda 90 gün yıpranma payı bulunan bir işte 12 ay çalışan bir kişinin primi, SGK kayıtlarında 360 gün yerine 450 gün olarak işleniyor. Elde edilen bu ek sürelerin emeklilik yaş haddinden de düşürülebildiği, toplamda emeklilik yaşını 5 yıla kadar, çok ağır işlerde ise 8 yıla kadar erkene çekebildiği belirtiliyor.
Yeni düzenlemelerle birlikte, teknolojik gelişmelerle ortaya çıkan yeni riskli iş kolları ve pandeminin ardından önemi daha net görülen sağlık sektörü çalışanları da sistem içinde daha güçlü şekilde yer alacak. Yıpranma payı kapsamındaki bir meslekte çalışanlar, 12 ay çalışsalar bile SGK tarafından 15 ay çalışmış kabul edilecek. Bu fark, çalışma hayatının sonunda emeklilik süresini ciddi ölçüde kısaltabiliyor.
Yıpranma payı kapsamındaki meslekler
SGK’nın açıkladığı listeye göre yıpranma payı kapsamındaki meslekler şunlar:
- Sağlık çalışanları: Doktor, hemşire, ebe, hasta bakıcı, röntgen teknisyeni ve ambulans şoförleri.
- Gazeteciler: Basın kartı sahibi muhabirler ve basın çalışanları.
- Maden ve yer altı işçileri: En yüksek yıpranma payına sahip meslek grubu.
- Güvenlik güçleri: Asker, polis, MİT mensupları ve cezaevi infaz koruma memurları.
- Ağır sanayi: Demir-çelik fabrikaları ile zehirli maddelerle çalışılan üretim alanları.
- İtfaiyeciler: Yangın söndürme ve kurtarma ekipleri.
- Yeni eklenenler: Çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sanayi çalışanları.
SGK’nın aradığı kritik şartlar
Yıpranma payından yararlanmak için bazı kritik şartlar bulunuyor. Öncelikle çalışanın riskli işi fiilen yapması gerekiyor; idari görevlerde bulunanlar bu haktan yararlanamıyor. Ayrıca emeklilik yaşından indirim yapılabilmesi için riskli işlerde belirli bir süre çalışma şartı aranıyor; kısa süreli çalışmalar yalnızca prim gününü artırıyor. İşverenin SGK’ye doğru meslek kodu ile bildirim yapması büyük önem taşıyor; yanlış kodla yapılan bildirimler yıpranma payı hakkının kaybedilmesine yol açabiliyor.
Emeklilik yaşında indirim olup olmadığını öğrenmek isteyenlerin, e-Devlet’te yer alan “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” ekranını incelemesi gerekiyor. Hizmet dökümünde prim günlerinin yanında “FHSZ” ibaresi ya da 2A, 3A gibi özel kodlar bulunuyorsa, yıpranma payı hakkı sisteme tanımlanmış kabul ediliyor. Ancak yapılan iş yıpranma payı kapsamında olmasına rağmen primlerin normal şekilde yatırıldığı görülüyorsa, geriye dönük hak talebi mümkün olmuyor. Bu durumda Hizmet Tespit Davası açılarak hak kaybının telafi edilmesi gerekiyor.
Yıpranma payı nedir?
Fiili Hizmet Süresi Zammı, ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların her yıl için ilave prim günü kazanması anlamına geliyor. Normal şartlarda yılda 360 gün prim ödeyen bir çalışan, yıpranma payı kapsamında yer alıyorsa yaptığı işin risk düzeyine göre yılda 60, 90 ya da 180 gün ek prim elde ediyor. Bu ilave günler emeklilik yaşından düşülüyor ve birikime bağlı olarak emeklilik yaşı 55’e kadar gerileyebiliyor. Mevzuat, bu kapsamda en fazla 5 yıl, bazı çok ağır mesleklerde ise 8 yıl erken emekliliğe izin veriyor.
