Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) bünyesinde geliştirilen bir çalışma kapsamında, Türkiye'nin heyelan risk haritası oluşturuldu. Üç günlük hava tahmin verilerine göre dinamik olarak güncellenen bu harita sayesinde vatandaşlar, yaşadıkları bölgelerdeki heyelan riskini anlık olarak takip edebilecek.
Sayısal modelleme ile risk haritası
BEUN Mühendislik Fakültesi'nde geliştirilen sayısal modelleme sistemi, 10 farklı parametre kullanılarak hazırlandı. Çalışmayı yürüten BEUN Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Türkiye'de en fazla can ve mal kaybına neden olan afetlerin başında heyelanların geldiğini söyledi. Kutoğlu, sayısal modelleme yöntemleriyle heyelan risk haritaları oluşturmanın mümkün olduğunu belirterek, "Depremlerden sonra Türkiye'deki en önemli mal ve can kaybına neden olan afetlerin başında heyelan geliyor. Erken uyarı çalışması bakımından, sayısal arazi modellemesi ile heyelanlarla ilgili risk haritaları oluşturmak mümkün. Verilerin yüksek doğrulukta çıkması gerekiyor. Toplam 10 farklı parametreyi işin içine katarak, her birini hesaplama içine katarak tüm Türkiye'nin sayısal heyelan risk haritasını oluşturduk" dedi.
En etkili parametre VS30 değeri
Çalışmada en etkili parametrenin arazinin sertlik derecesini gösteren VS30 değeri olduğunu ifade eden Kutoğlu, bunu yüzey pürüzlülüğü ve kara yollarına yakınlığın takip ettiğini söyledi. Zeminin su tutma kapasitesi, nehir yataklarına ve fay hatlarına yakınlık gibi kriterlerin de hesaplamalara dahil edildiğini aktaran Kutoğlu, oluşturulan haritanın web üzerinden vatandaşların erişimine açılacağını belirtti.
30 metre çözünürlükte risk seviyeleri
Vatandaşların harita üzerinden yaşadıkları bölgeyi seçerek 30 metre çözünürlükte heyelan risk seviyelerini görebileceğini kaydeden Kutoğlu, haritada kırmızı renklerin yüksek riski, mavi tonlarının ise düşük riski gösterdiğini ifade etti. Çalışmanın dinamik hale getirildiğini anlatan Kutoğlu, sistemin Avrupa Meteoroloji Merkezi'nden üç günlük hava tahmin verilerini otomatik olarak alarak yağış durumuna göre güncel heyelan risk haritaları oluşturabildiğini söyledi.
Dinamik güncelleme örneği
Konuyla ilgili örnek veren Kutoğlu, "Biz bu hesaplamayı ekranda gördüğünüz gibi 26 Nisan tarihinde yaptırmıştık. Dolayısıyla ileriye dönük üç gün boyunca alınacak yağış miktarına göre risk ihtimalleri bazı bölgelere göre daha da yükseldiğini gördük. Örneğin 3 günlük yağış riskini hesaba katmadan önce; Doğu Karadeniz Bölgesi'nde daha yüksek görünürken, Marmara Bölgesi'ndeki o tarihteki yağışlar, diğer bölgeden daha yükselmiş olduğunu ya da Batı Karadeniz Bölgesi'nde daha yükselmiş olduğunu görüyoruz. Dolayısıyla dinamik olarak yağış durumuna bağlı heyelan riskini hesaplatma imkanına ve web üzerinden halkımızın kullanımına sunma imkanını yakaladık" diye konuştu.
Kamu kurumları için önemli kaynak
Hazırlanan sistemin kamu kurumları ve afet yönetimiyle ilgili kuruluşlar açısından da önemli bir kaynak olacağını belirten Kutoğlu, özellikle yüksek eğimli yapısı nedeniyle sık sık heyelanların yaşandığı Zonguldak'ta bu haritanın yerleşim planlamalarında karar vericilere ve yerel yönetimlere önemli katkı sağlayacağını söyledi.
