1920'lerde 'sağlıklı' olduğu düşünülerek satılan Radithor adlı radyumlu içecek, dönemin en büyük sağlık skandallarından birine dönüştü. Enerji verdiği ve gençleştirdiği iddia edilen ürün, yıllarca tüketen bazı kişilerde ağır radyasyon zehirlenmesine neden oldu.
İnsanlar Radyasyonun Sağlıklı Olduğuna İnanıyordu
1920'li yıllarda radyasyon bugünkü gibi korkulan bir şey değildi. Aksine birçok insan radyumun insan vücuduna enerji verdiğine, gençleştirdiğine ve bazı hastalıkları iyileştirdiğine inanıyordu. O dönemde piyasaya sabunlardan diş macunlarına, kozmetik ürünlerden çeşitli içeceklere kadar birçok 'radyoaktif ürün' sürüldü. Bu dönemin en dikkat çeken ürünlerinden biri ise Radithor adlı radyumlu içecek oldu. Küçük cam şişelerde satılan bu ürün, reklamlarında 'tamamen güvenli' ve 'sağlık verici' olarak tanıtılıyordu.
Eczanelerde Satılan 'Mucize İçecek'
Radithor'un içinde çözünmüş radyum bulunuyordu. Ürün; yorgunluk, halsizlik ve cinsel güç kaybı gibi sorunlara iyi geldiği iddiasıyla pazarlanıyordu. Dönemin reklamlarında ürün için 'Certified Radioactive Water' yani 'sertifikalı radyoaktif su' ifadeleri bile kullanıldı. Üstelik bu ürün gizlice satılan tehlikeli bir karışım değildi. Radithor, dönemin birçok sağlık ürünü gibi eczanelerde satılıyor ve insanlar tarafından güvenilir kabul ediliyordu.
Ürünün Arkasındaki İsim Doktor Bile Değildi
Radithor'un arkasındaki isim William J. A. Bailey adlı girişimciydi. Ancak Bailey'in gerçek bir doktor olmadığı daha sonra ortaya çıktı. Buna rağmen ürününü bilimsel bir tedavi yöntemi gibi tanıttı. O yıllarda radyasyonun uzun vadeli etkileri tam bilinmediği için birçok kişi bu iddiaları sorgulamadı.
Her Şey Bir Vaka ile Değişti
Radithor'un tarihe geçmesine neden olan isim ise Amerikalı iş insanı ve amatör golf şampiyonu Eben Byers oldu. Byers, yaşadığı sağlık sorunlarının ardından doktor tavsiyesiyle Radithor kullanmaya başladı. İlk başlarda kendisini daha enerjik hissettiğini düşündüğü için ürünü düzenli olarak tüketmeye devam etti. Kaynaklara göre yıllar içinde yaklaşık 1400 şişe Radithor içti. Ancak bir süre sonra vücudunda korkutucu belirtiler ortaya çıkmaya başladı.
Radyasyon Kemiklerini İçeriden Çürüttü
Byers'ın dişleri dökülmeye başladı ve çenesinde ciddi hasar oluştu. Zamanla kemik dokuları parçalanmaya başladı. Doktorlar daha sonra bunun ağır radyasyon zehirlenmesinden kaynaklandığını belirledi. Bazı kaynaklara göre çenesinin büyük bölümü alınmak zorunda kaldı. Radyum yıllar boyunca vücudunda birikmiş ve özellikle kemiklerine büyük zarar vermişti. 1932 yılında hayatını kaybeden Byers'ın ölümü, dönemin en büyük sağlık skandallarından biri haline geldi.
Gazetelerin Manşetlerine Taşındı
Byers'ın ölümünün ardından olay ABD basınında büyük yankı uyandırdı. Dönemin en çok konuşulan ifadelerinden biri ise şu oldu: 'The radium water worked fine until his jaw came off.' ('Radyumlu su, çenesi kopana kadar gayet iyi çalıştı.') Bu söz, kamuoyunun 'mucize sağlık ürünlerine' bakışını değiştiren ifadelerden biri olarak hafızalara kazındı.
Sadece Tek Vaka Değildi
Kaynaklara göre o dönemde radyum içeren ürünleri kullanan başka kişilerde de ciddi sağlık sorunları görüldü. Özellikle kemik hasarı, kansızlık, diş ve çene problemleri ile radyasyon zehirlenmesi gibi etkiler rapor edildi. Ancak en çok konuşulan vaka Eben Byers oldu. Çünkü hem tanınmış ve zengin bir isimdi hem de yaşadığı fiziksel yıkım kamuoyunda büyük şok etkisi yarattı.
Olay Sağlık Denetimlerini Değiştirdi
Radithor vakası, ABD'de ilaç ve sağlık ürünleri üzerindeki denetimlerin sıkılaşmasına katkı sağlayan olaylardan biri olarak kabul ediliyor. Özellikle radyoaktif ürünlerin kontrolsüz şekilde satılması büyük tepki çekti. Bugün Radithor, tarihin en tehlikeli sahte sağlık ürünlerinden biri olarak gösteriliyor.
