UNICEF'in yayımladığı korkutan bir rapor, yapay zekâ uygulamalarının çocuklar için gerçek arkadaşların yerini almaya başlayabileceğini ortaya koydu. Özellikle ilkokul ve ortaokul çağındaki çocukların ödev yaparken sık kullandığı yapay zekâ programları, sürekli olumlu geri bildirimlerle çocuklarda duygusal bir bağ oluşturabiliyor.
Yapay zekâ çocukların onay kaynağı haline geliyor
Eğitimciler ve çocuk psikologları, yapay zekâ sistemlerinin çocuklara sürekli olarak "aferin", "çok iyi gidiyorsun", "sen bunu başarabilirsin" gibi motive edici cümleler söylediğini belirtiyor. Bu durumun, özellikle yalnızlık hissi yaşayan çocuklarda yapay zekânın "beni anlayan biri" olarak algılanmasına yol açtığı ifade ediliyor.
Kesintisiz onay duygusu çocukları cezbediyor
Uzmanlara göre çocukların yapay zekâya yönelmesinin en önemli nedenlerinden biri "kesintisiz onay duygusu". Gerçek hayatta çocuklar öğretmenlerinden, arkadaşlarından ya da ailelerinden her zaman aynı düzeyde olumlu geri dönüş alamıyor. Yapay zekâ ise her soruya sabırla cevap veriyor, eleştirmiyor ve sürekli motive ediyor. Bu durum, çocuklarda "Kendimi burada daha rahat hissediyorum" düşüncesini güçlendirebiliyor.
Süreç ödevle başlıyor, sohbete dönüşüyor
Çocukların yapay zekâ ile iletişimi genellikle masum bir şekilde başlıyor: Anlamadıkları bir soruyu soruyorlar, ardından sohbet etmeye başlıyorlar. Zamanla ders dışındaki konular da konuşuluyor. Hatta bazı çocukların yapay zekâ uygulamalarına isim verdiği, günlük yaşadıklarını anlattığı ve moral bozukluğu yaşadığında chatbotlarla iletişim kurduğu ifade ediliyor.
ABD merkezli Pew Research Center araştırmasına göre gençlerin önemli bir bölümü yapay zekâyı okul ödevlerinde aktif olarak kullanıyor. Araştırmalar, bazı çocukların chatbotlarla yalnızca akademik amaçlı değil, gündelik sohbet amacıyla da iletişim kurduğunu ortaya koyuyor.
Psikolojik tatmin hissi bağımlılık yapabiliyor
Çocuk ve ergen psikolojisi alanında çalışan isimler, sürekli olumlu geri bildirimin çocuklarda "dijital onay döngüsü" oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Her olumlu mesajın kısa süreli psikolojik tatmin hissi yarattığı, bunun da zamanla tekrar etme isteğini artırabildiği belirtiliyor. Özellikle sosyal ilişkileri zayıf çocuklarda bu bağın daha hızlı gelişebildiği ifade ediliyor.
UNICEF'in yapay zekâ ve çocuklar üzerine yayımladığı rehberde de küçük yaş gruplarında insan-yapay zekâ ayrımının bulanıklaşabileceği uyarısı yer aldı. Çocukların yapay zekâyı bir "arkadaş" gibi görmeye başlamasının gerçek sosyal ilişkileri olumsuz etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Yasak çözüm değil, bilinçli kullanım önemli
Eğitim teknolojileri alanında çalışan uzmanlar ise yapay zekânın tamamen yasaklanmasının doğru olmadığını düşünüyor. Doğru kullanıldığında yapay zekânın öğrencinin öğrenmesini destekleyebildiği, araştırma yapmayı kolaylaştırdığı ve bireysel çalışmalarda yardımcı olabildiği belirtiliyor. Ancak çocuklara yapay zekânın bir "arkadaş" değil, dijital araç olduğunun anlatılması gerektiği vurgulanıyor.
Veliler nelere dikkat etmeli?
- Çocuğun yapay zekâ kullanım süresi takip edilmeli.
- Ödev tamamen yapay zekâya yaptırılmamalı.
- Yapay zekânın gerçek bir insan olmadığı anlatılmalı.
- Çocukların sosyal ilişkileri desteklenmeli.
- Uzun süre yalnız ekran kullanımından kaçınılmalı.
- Çocuğun chatbotlarla kurduğu iletişim gözlemlenmeli.
