Anayasa Mahkemesi Başkanı Özkaya'dan Önemli Açıklamalar
Anayasa Mahkemesi (AYM) Başkanı Kadir Özkaya, Ankara'da düzenlenen iftar programında basın mensuplarıyla bir araya geldi. Özkaya, burada yaptığı kapsamlı konuşmada, hak arama yollarının etkinliğini artırmak için teknolojik dönüşüme büyük önem verdiklerini vurguladı.
Elektronik Başvurularda Rekor Rakamlar
Özkaya, AYM'ye bireysel başvuruların 1 Ekim 2025 itibarıyla elektronik ortamda ve UYAP Avukat Portalı üzerinden yapılabilmesine imkan sağlandığını hatırlattı. Bu tarihten itibaren Yüksek Mahkeme'ye elektronik yöntemle tam 6 bin 686 bireysel başvuru yapıldığını açıklayan Özkaya, bu uygulamayla hem erişilebilirliğin arttığını hem de başvuru süreçlerinin daha hızlı, etkin ve şeffaf şekilde yürütülmesinin önünün açıldığını belirtti.
2025 Yılı Bireysel Başvuru İstatistikleri
Anayasa Mahkemesi'ne 2025 yılında toplam 64 bin 321 bireysel başvuru yapıldığını, buna karşılık 71 bin 175 başvurunun sonuçlandırıldığını bildiren Özkaya, verilen karar sayısının yapılan başvuru sayısından fazla olmasının, artan iş yüküne rağmen AYM'nin büyük bir özveri ve gayretle çalıştığının göstergesi olduğuna dikkat çekti.
Özkaya, bireysel başvurulara ilişkin şu çarpıcı verileri paylaştı:
- Uygulamanın başladığı 23 Eylül 2012'den 31 Aralık 2025'e kadar 714 bin 774 başvuru yapıldı
- Bu başvuruların yaklaşık 623 bin 88'i (yüzde 87,2'si) karara bağlandı
- Halen 91 bin 686 başvuru derdest durumda
- 2025 yılında karara bağlanan başvurulardan 5 bin 268'inde ihlal kararı verildi
- 23 Eylül 2012'den 31 Aralık 2025'e kadar verilen toplam ihlal kararı sayısı 84 bin 519
İhlal Kararlarının Dağılımı ve Anlamı
Özkaya, bugüne kadar verilen ihlal kararlarının toplam başvuruya oranının, makul süre hariç yaklaşık yüzde 3,9 olduğunu belirterek, "Bunun aslında Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru incelemelerinde bir süper temyiz mercii olarak görev yapmadığını, yalnızca bir hakkın anayasal anlamda ihlal edilip edilmediğine baktığı sonucunu ortaya koyduğu anlaşılmaktadır" ifadesini kullandı.
Bireysel başvuru kapsamında verilen ihlal kararlarının hayata geçirilmesinin belirli usul ve süreçler çerçevesinde yürütüldüğünü vurgulayan Özkaya, 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla icra süreci henüz tamamlanmamış olan ihlal kararlarının sayısının 83 olduğunu açıkladı. Özkaya, mahkeme tarafından verilen ihlal kararlarının yüzde 99,7'sinin gereğinin yerine getirildiğini de sözlerine ekledi.
Yapay Zeka Hedefi: Eylül 2026
Özkaya, görev alanlarındaki işlere ve raportörlük müessesesine yardımcı olmak adına yapay zekanın kullanımı konusunda ciddi çalışmalar yürüttüklerini belirtti. 2026'nın eylül ayı itibarıyla yapay zekayı hayata geçirmeyi hedeflediklerini açıklayan Özkaya, ilk aşamada bireysel başvuru formlarının okunması, özetlenmesi ve kategorize edilmesi noktasında yapay zekadan yararlanmayı planladıklarını ifade etti.
Özkaya, yapay zeka uygulamasına ilişkin şu önemli noktalara değindi:
- Yapay zekanın çalışmalarına ve ortaya çıkan ürüne hukuki bir değer atfedilmeyecek
- Yapay zeka, raportörlere hazırlık çalışması niteliğinde katkılar sağlayacak
- Yapay zekanın üreteceği ürün, raportörler tarafından mutlaka kontrol edilecek ve doğruluğu test edilecek
- İkinci aşamada dosyaların kategorize edilmesinde ve değerlendirme öncesinde yapay zekadan yararlanılacak
Norm Denetimi ve Yüce Divan Çalışmaları
"Norm denetimi" kapsamında 2025'te AYM'ye 51'i iptal davası, 226'sı itiraz olmak üzere toplam 277 başvurunun yapıldığını aktaran Özkaya, buna karşılık 2025'te 278 iptal davası ile itiraz başvurusunun karara bağlandığını ve 472 kuralın Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapıldığını söyledi.
Yüksek Mahkeme'nin bir diğer görevinin de Yüce Divan yargılamaları olduğunu hatırlatan Özkaya, 2025 sonu itibarıyla derdest Yüce Divan dosyası kalmadığını bildirdi. Özkaya, 2017'den bu yana yürütülen yargılamalar sonucunda 12 Yüce Divan dosyasının karara bağlandığını ve bu yargılamalarda 32 kişi hakkında hüküm tesis edildiğini açıkladı.
Siyasi Parti Denetimleri ve HDP Davası
AYM'nin siyasi partilere ilişkin mali denetim de yaptığını aktaran Özkaya, bu kapsamda 2025'te 164 dosyanın sonuçlandırıldığını kaydetti. Şu an itibarıyla faal olan 188 siyasi partinin mali denetiminin yapıldığını belirten Özkaya, 2025 yılı sonu itibarıyla parti kapatma davalarına ilişkin derdest dosya sayısının 5 olduğunu ifade etti.
HDP hakkında açılan kapatma davasıyla ilgili soruya yanıt veren Özkaya, davayı "çok kapsamlı" olarak nitelendirdi. Özkaya, "Teknik anlamda dosyada sona gelindiğini söyleyebiliriz. Yani tamamlanma sürecine yaklaşılmış durumda. Çok uzun zaman almadan değerlendirme yapılabilecektir" dedi.
Can Atalay ve AİHM Kararlarına İlişkin Değerlendirme
Milletvekilliği düşürülen Can Atalay ile eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş hakkında AYM ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından verilen ihlal kararlarının yerine getirilmemesine ilişkin soruya yanıt veren Özkaya, AYM'nin Atalay ile ilgili 3 kararı bulunduğunu hatırlattı.
Özkaya, "Bizim, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin ihlal kararlarının yerine getirilmesini temin etmeye yönelik yetkimiz yok. Dolayısıyla bu konudaki değerlendirmelerimiz de farklı yorumlanabiliyor" ifadelerini kullandı.
Son olarak Özkaya, Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru sistemini büyük bir kararlılıkla ve başarıyla uygulamaya devam ettiğini vurgulayarak, temel hak ve özgürlüklerin korunması bağlamında bireysel başvurunun etkili ve işlevsel bir hak arama yolu olduğunu sözlerine ekledi.
