Türkiye'de yargı sisteminde önemli bir değişikliğe gidildi. Anayasa Mahkemesi (AYM), özellikle kamu görevlilerinin görevleri sırasında işlediği suçlarda "cezasızlık algısı" oluşturduğu gerekçesiyle, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulamasına ilişkin yasal düzenlemeyi iptal etti.
HAGB Nedir ve Neden İptal Edildi?
HAGB, sanığa iki yıl veya daha az süreli hapis cezası verilen davalarda uygulanan bir kurumdu. Bu uygulamaya göre, sanık beş yıl boyunca denetim altında tutuluyor ve bu süre sonunda hiç suç işlememiş gibi kabul ediliyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi, bu mekanizmanın işkence ve kötü muamele gibi ağır insan hakları ihlallerinde faillerin ceza almadan kurtulmasına olanak sağladığını vurguladı.
Mahkeme, kamu görevlilerinin görevleri sırasında işlediği ağır suçlar bakımından HAGB uygulanmasına imkan verilmesinin, yaşam hakkı ve insan onuru ile bağdaşmadığına hükmetti. Bu nedenle, HAGB'ye ilişkin temel düzenlemeler Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edildi.
Kararın Yürürlüğe Girmesi ve Meclisin Görevi
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararının hemen yürürlüğe girmeyeceği açıklandı. Kararın dokuz ay sonra uygulanmaya başlaması kararlaştırıldı. Bu ertelemenin nedeni, iptal edilen hükümler nedeniyle doğabilecek hukuki boşluğun kamu yararını zedelememesi.
Bu dokuz aylık süre içinde TBMM'nin, AYM'nin gerekçelerini dikkate alarak yeni bir düzenleme yapması gerekiyor. Meclis, cezasızlık algısını ortadan kaldıracak ve adil yargılamayı güçlendirecek yeni bir hukuki çerçeve oluşturmak zorunda.
Kaçak Sanıklara İlişkin Düzenleme de İptal Edildi
AYM, aynı duruşmada bir başka önemli düzenlemeyi daha Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti. Bu düzenleme, kaçak sanıkların hiç sorgulanmadan davalarının sonuçlandırılmasına imkan tanıyordu.
Mahkeme kararında, kişinin savunma hakkını kullanmadan hakkında güvenlik tedbiri uygulanmasının adil yargılanma ilkesine aykırı olduğunu belirtti. Sanığın bilerek yargıdan kaçıp kaçmadığının net biçimde ortaya konulmadan, yokluğunda verilen kararların hak arama özgürlüğünü zedelediği vurgulandı. Bu nedenle söz konusu düzenleme de yürürlükten kaldırıldı.
Bu iki karar, Türk hukuk sisteminde hesap verilebilirlik ve adil yargılama standartlarının güçlendirilmesi yönünde önemli adımlar olarak değerlendiriliyor. Özellikle kamu gücünü kullanan kişilerin işlediği iddia edilen suçlarda, cezasızlık kalkanının kaldırılması, hak ihlallerinin önlenmesi açısından kritik bir gelişme olarak görülüyor.
