İşçiler, işverenden çeşitli alacaklara sahip olabilir. Bunlar arasında ücret alacakları, fazla çalışma ücretleri, dini veya milli bayram çalışma ücretleri, yıllık izin ücretleri, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve haksız fesih tazminatı gibi kalemler yer alır. Daha önce bu alacaklar için farklı zaman aşımı süreleri uygulanıyordu. Ücretler, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerdeki çalışma ücreti ile ikramiyelerde zaman aşımı süresi beş yıl olarak uygulanırken, diğer işçi alacaklarında farklı süreler söz konusuydu.
Zaman Aşımı Sürelerinde Değişiklik
Kullanılmayan yıllık izin ücretlerinde 2012 yılı öncesinde beş yıl olan zaman aşımı süresi, 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren Türk Borçlar Kanunu ile on yıla çıkarıldı. Ancak, 25 Ekim 2017'de yapılan kanun değişikliği ile bu süre tekrar beş yıla indirildi. Benzer şekilde, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve haksız fesih tazminatı gibi alacaklarda da İş Kanunu'nda hüküm bulunmadığı için Türk Borçlar Kanunu'ndaki on yıllık süre uygulanıyordu. 25 Ekim 2017'de yürürlüğe giren kanunla bu alacaklar için de zaman aşımı süresi beş yıla indirildi. Böylece, bu tarihten itibaren işçilerin tüm alacaklarında zaman aşımı süresi beş yıl olarak eşitlendi.
Basın ve Deniz İş Kanunu'nda Durum
İş Kanunu'na 25 Ekim 2017'de eklenen Ek Madde 3 uyarınca, iş sözleşmesinden kaynaklanan yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatlarında zaman aşımı süresi beş yıl olarak belirlenmiştir. Bu süre, İş Kanunu'nun yanı sıra Türk Borçlar Kanunu, Basın İş Kanunu ve Deniz İş Kanunu kapsamındaki işçi alacakları için de geçerlidir.
Zaman Aşımı Süresinin Başlangıcı
Ücret alacaklarında zaman aşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte değil, her bir alacağın doğduğu tarihte başlar. Örneğin, 27-28 Mayıs 2026'ya denk gelen Kurban Bayramı'nda çalışan ve ücretini alamayan bir işçinin sözleşmesi 1 Temmuz 2035'te sona erse bile, bu bayram çalışmasından kaynaklı ücret alacağı için zaman aşımı süresi 27-28 Mayıs 2031'de sona erer. Ancak, aynı işçinin kullanmadığı yıllık izin ücreti, ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı gibi alacakları için zaman aşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği 1 Temmuz 2035'te başlar ve 1 Temmuz 2040'ta sona erer.
Yargıtay'ın İşçi Lehine Uygulaması
Yargıtay'ın işçi lehine bir uygulaması bulunmaktadır. Yargıtay'a göre, zaman aşımı süresi dolduktan sonra işçinin dava açmasının önünde bir engel yoktur (Yargıtay 9. H.D. Esas No: 2016/21854, Karar no: 2020/7673). Mahkeme, zaman aşımı süresi dolduğu gerekçesiyle kendiliğinden işçinin talebini reddedemez. İşçinin talebinin reddedilmesi için işverenin zaman aşımı def'inde bulunması, yani zaman aşımı süresinin dolduğunu iddia etmesi gerekir.
