Kars ve Ardahan'ın Yararlı Rekabeti ve Yerel Beklentiler
Türkiye'nin Doğu sınırında yer alan Kars ve Ardahan, köklü tarihleri, doğal güzellikleri ve zengin kültürel dokularıyla birbirini tamamlayan bir rekabet içerisinde bulunuyor. Her iki şehir de küresel şöhrete sahip sembollere ev sahipliği yaparken, yerel halkın bu değerlerin korunması ve tanıtılması konusunda farklı beklentileri öne çıkıyor.
Kars'ın Tarihi Önemi ve 'Gazi' Ünvanı Talebi
Kars, yalnızca bir sınır şehri değil, Anadolu’nun Türk yurdu olması adına ilk adımın atıldığı stratejik bir merkez olma özelliğine sahip. Türklerin Anadolu’ya girişi genellikle 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile özdeşleştirilse de, kronolojik olarak 1064'teki Ani'nin fethi, bu sürecin nihai sonucu olarak kabul ediliyor. Sultan Alparslan'ın 'Alınamaz' denilen Ani'yi fethetmesi, İslam dünyasında büyük yankı uyandırmış ve kendisine 'Ebu’l-Feth' ünvanı verilmişti.
2016'da UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dahil edilen Ani Antik Kenti, 5 bin yıllık geçmişiyle medeniyetlerin buluşma noktası olarak öne çıkıyor. Kazı çalışmalarında gün yüzüne çıkarılan buluntular, Türklerin Anadolu'ya girişinin Ani'nin fethiyle başladığını güçlü bir şekilde gösteriyor. Ani'deki Ebu’l Manuçehr Camii, Türklerin Anadolu’da inşa ettiği ilk cami olma özelliğini taşıyor.
Karslılar, şehrin 1855 Kırım Savaşı sırasında gösterdiği destansı direnişin sonucu olarak 'Gazi' ünvanını tarihsel bir hak olarak görüyor. 1855'teki Rus kuşatmasına karşı 5 ay süren kahramanca direniş sonrası, Sultan Abdülmecid tarafından şehre verilen 'Gazi' ünvanı kararnameyle tescillenmişti. Ayrıca, direnişin ardından Kars için özel olarak bastırılan 'Kars Madalyası', Osmanlı tarihinde bir şehre verilen ilk ve tek şehir madalyası olma özelliğine sahip. Kars halkı, bu iki temel gerekçeyle resmi idarî kayıtlara ve şehir ismine 'Gazi' ünvanının tam olarak yansımasını talep ediyor.
Ani Antik Kenti'ndeki Arkeolojik Çalışmalar ve Sponsor İhtiyacı
Ani Antik Kenti'nde Türkiye'nin en kapsamlı arkeolojik kazı çalışmaları yürütülüyor. Doç. Dr. Muhammet Arslan başkanlığındaki ekip, kazılarda önemli bulgulara ulaştı. Örneğin, dünyada bilinen ilk suda doğumun 1803'te Fransa'da olduğu sanılırken, Ani'deki kazılarda 1143'te doğan Türk ilim adamı Kadı Burhâneddîn-i Ânevî'nin annesinin doğum yaptığı taş küvetin ortaya çıkarılmasıyla, bu tarih 660 yıl geriye gitmiş oldu.
Doç. Dr. Arslan, kazı çalışmalarının hızlanması ve kentin küresel ölçekte tanınırlığının artırılması için sponsorluklara ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor. Ani, bir milyon metrekarelik alanıyla ülkemizdeki en büyük arkeolojik kazı alanı olmasına rağmen, yeterli sponsor bulunmaması nedeniyle çalışmalar yavaş ilerliyor. Ayrıca, Ani'nin Anadolu’daki Türk tarihi açısından önemi ortadayken, temel eğitim müfredatına yeni dahil edildiği ifade ediliyor.
Kars'ın Turizm Potansiyeli ve Nüfus Sorunları
Kars, son yıllarda önemli bir turizm destinasyonu haline geldi. 2025'te 457.702 turist tarafından ziyaret edilen şehirde, turist sayısı 2022'ye göre %74 artış gösterdi. Bu artışta, turistik Doğu Ekspresi ve Ani Antik Kenti'nin arkeolojik buluntularla daha fazla bilinir hale gelmesi etkili oldu. Kars, ayrıca kaz yetiştiriciliği, peynir çeşitleri ve Rus mimarisinin izlerini taşıyan binalarıyla da dikkat çekiyor.
Ancak, Kars'ın nüfusu her geçen yıl azalıyor. 2016'da 289.786 olan nüfus, 2025'te %7'lik bir düşüşle 268.991'e geriledi. Gençlerin büyük şehirlere göç etmesi ve nüfusun yaşlanması, şehrin önemli gelir kalemlerinden olan hayvancılık ve peynirciliğin geleceği için endişelere yol açıyor.
Ardahan'ın Doğal Güzellikleri ve Turizm Beklentileri
1992'de Kars’tan ayrılarak il statüsü kazanan Ardahan, köklü tarihi ve stratejik konumuyla Anadolu’nun kilit taşlarından biri olarak öne çıkıyor. Ardahan denilince akla gelen ilk durak, dünyaca ünlü Çıldır Gölü oluyor. Kış aylarında tamamen buz tutan bu göl, üzerinde atlı kızaklarla gezilebilen ve Eskimo usulü balık avlanan eşsiz bir doğal güzellik sunuyor.
Ardahanlılar, turizm acentelerinin şehirlerine daha fazla ilgi göstermesini ve Çıldır Gölü ile ilgili daha kapsamlı tanıtım çalışmaları yapılmasını bekliyor. Göl kenarındaki işletmelerin doğal dokuya uygun şekilde yenilenmesi ve ek etkinlikler sunulması, ziyaretçilere daha keyifli bir deneyim yaşatacak öneriler arasında yer alıyor.
Ardahan ayrıca, küresel şöhrete sahip Çiçek Balı ve meşhur kaşarıyla gastronomi alanında da öne çıkıyor. Ancak, Ardahan'ın nüfusu da benzer şekilde azalma eğiliminde. 2016'da 98.335 olan nüfus, 2025'te %8'lik bir düşüşle 90.392'ye geriledi. Nüfusun yaşlanması, Kars'ta olduğu gibi Ardahan'da da endişelere neden oluyor.
Yerel Halkın Ortak Beklentileri
Karslıların ortak beklentisi, 'Gazi' ünvanının bir an önce verilmesi ve Ani Antik Kenti'nin daha çok tanıtılması için büyük şirketlerin sponsor olması yönünde. Bu konuda Göbeklitepe örneğini referans gösteriyorlar. Ardahanlılar ise turizm acentelerinin şehirlerine daha fazla ilgi göstermesini ve Çıldır Gölü'nün tanıtımının artırılmasını talep ediyor. Her iki şehir de, tarihi ve doğal zenginliklerini koruyarak turizm potansiyellerini geliştirmek için yerel ve ulusal düzeyde destek bekliyor.
