İran, ABD-İsrail Saldırıları Sonrası Tarihi Bir Krizle Karşı Karşıya
ABD ve İsrail ortaklığında başlayan askeri saldırıların ardından İran, tarihinin en derin ve en karmaşık krizlerinden birini yaşıyor. Başkent Tahran başta olmak üzere ülkenin pek çok şehri hedef alınan saldırılarda, İran yönetimi üst düzey kayıplar vererek büyük bir şok yaşadı. Ülke bir yandan bu savaş durumuyla mücadele ederken, diğer yandan 37 yıl sonra ilk kez yeni bir devrim rehberi seçimi için hazırlıklara başlamak zorunda kaldı.
Hamaney Sonrası Liderlik Boşluğu ve Anayasal Süreç
İran devrim lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesi nedeniyle, ülkede yeni bir rehberin seçilmesi bekleniyor. İran anayasasına göre, yeni devrim lideri seçilene kadar ülkenin maslahatını korumakla görevli üç kişilik bir geçici heyet oluşturuluyor. Bu heyet, Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Anayasa Koruyucular Konseyi üyeleri arasından seçiliyor.
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Turgay Şafak, şu anda bu üç kişilik heyetin çalışmaya başladığını belirterek, "Anayasaya göre kısa süre içerisinde yeni devrim liderinin seçilmesi gerekiyor. İran'da halk tarafından doğrudan seçilen Uzmanlar Meclisi bulunuyor. 88 Ayetullahtan oluşan bu meclis, halkın sandığa giderek belirlediği bir yapı" açıklamasını yaptı.
Uzmanlar Meclisi'nin Kritik Rolü ve Olası Adaylar
Doç. Dr. Şafak, Uzmanlar Meclisi'nin iki temel görevine dikkat çekti: "İlk görev, devrim rehberini seçmek; ikincisi ise rehberi denetlemek ve gerektiğinde görevden azletmek. Bu meclis, tam 37 yıl sonra ilk kez yeni bir devrim lideri seçmek için toplanacak. İran'da seçim çalışmalarının başladığı ve en kısa zamanda yeni rehberin belirleneceği ifade ediliyor."
Şafak, savaşın etkisinin geçmesinin beklendiğini veya yeni liderle birlikte savaşa devam kararı alınabileceğini belirterek, çalışmaların sürdüğünü vurguladı. "Savaşın gölgesinde gerçekleşecek bu seçimin, İran'ın gelecek stratejisini ve direniş hattının sertliğini belirlemesi bekleniyor" dedi.
Bazı kaynakların ilk etapta Hamaney'in oğlu Mücteba Hamaney'in seçildiğine dair haberler paylaştığını aktaran Şafak, Uzmanlar Meclisi üyelerinden Ahmed Hatemi'nin seçim sürecinin devam ettiğini açıkladığını söyledi. Muhtemel adaylar arasında şu isimler öne çıkıyor:
- Mücteba Hamaney: Devrim Muhafızları'nın büyük oranda desteklediği aday.
- Hasan Humeyni: Reformcu kanadın ön planda tuttuğu isim.
- Ali Rıza Arafi
- Müderrisi Yezdi
ABD Saldırılarının Hedefi ve İç Güvenlik Tehdidi
Amerika'nın askeri tesisler, Devrim Muhafızları karargahları, polis karakolları ve milis güç merkezlerini hedef aldığını hatırlatan Şafak, "ABD, bu saldırılarla ülke içinde ciddi bir güvenlik zaafiyeti oluşturarak, terör örgütlerini sahaya sürmeyi amaçlıyor" ifadelerini kullandı.
Şafak, İran'da 15 Temmuz benzeri bir çağrı yapıldığını belirterek, "İranlıların her gece saat 8'de meydanlarda toplanacakları duyuruldu. Bu, hem bir anma ve yas gösterisi hem de potansiyel bir protesto eylemi olarak değerlendirilebilir. İran yönetimi, tüm bu olayların önünü almak için halkı meydanlara davet ediyor olabilir" dedi.
Ülke Genelinde Hakim Olan Korku ve Panik Hava
Saldırıların ardından İran'da derin bir korkunun hakim olduğunu vurgulayan Şafak, şu değerlendirmeyi yaptı: "İran'ın daha önceki saldırılara karşı verdiği tepkiler çoğunlukla göstermelikti. Ancak artık gerçek anlamda bir misilleme yapması gerekiyor, çünkü ortada bir beka sorunu var. Rejim tehlikede ve bölünme riski ortaya çıkabilir."
Şafak, müzakerelerin devam ettiği dönemde bazı konuların daha rahat konuşulabildiğini, ancak şu anda ülkede bir korku ve panik havasının egemen olduğunu söyledi. "İnsanlar ne yapacağını bilemiyor. Ülkenin her yanına saldırı düzenleniyor. Bu durum sadece Tahran'da değil; Tebriz, Kirmanşah, Senendeç gibi kuzey ve güneydeki pek çok şehirde de aynı korkuyu yayıyor" diye konuştu.
İran, hem dış saldırıların yarattığı travmayla hem de 37 yıl sonraki ilk liderlik değişiminin belirsizliğiyle, geleceğini şekillendirecek kritik bir dönemece girmiş durumda.
