Mevlüt Tezel, Türkiye'de yazılı basının küçüldüğünü, televizyon sektöründe de benzer bir daralma yaşandığını belirtiyor. Eski dev haber kadroları ve aktüel yayınlar artık yok. Oysa medya içeriğinin en çok tüketildiği çağda yaşıyoruz. İçeriği genelde medya çalışanları üretiyor ama parayı internet arama motorları, sosyal medya şirketleri gibi dijital platformlar kazanıyor. Dijital platformlar, Türkiye'de medya içeriğine telif ödemedikleri için içerik onlara bedava!
Dijital Platformların Türkiye'den Kazancı 158 Milyar TL
Google, Meta (Instagram, Facebook), TikTok ve X gibi yabancı sosyal medya ve dijital platformlar, sadece 2024 yılında Türkiye'den tam 158 milyar TL kazandı. Bu paranın büyük çoğunluğu Türk medyasının sömürülmesiyle elde edildi. Özgün içeriği çalmakla kalmadılar, içerik üreticisinin gelirini de kıstılar. Algoritma oyunlarıyla medya kuruluşlarının tıklanma oranlarını düşürdüler. Birçok medya kuruluşu bu yüzden zarar etti ve bazıları kapandı. Kazandıkları 158 milyar TL'den Türkiye'ye tek bir kuruş yatırım yapmadılar. Dünya tarihinde böyle bir sömürü en son kölelik döneminde yaşandı.
Dijital Telif Yasası Neden Önemli?
Google, Meta gibi dev şirketler, Kanada, Fransa, ABD, İspanya ve İngiltere ile anlaşma yaparak bu ülkelerdeki medya şirketlerine 100 milyonlarca dolar para ödüyor. Çünkü bu ülkelerin dijital telif yasası var. Yıllarca bu sorunu yazdık ve sonunda Türkiye'de de dijital telif yasası hazırlandı ve 10 Şubat 2026 tarihinde Meclis'e kanun teklifi olarak sunuldu.
Taslak metin, dijital platformlara ciddi yükümlülükler getiriyor ve doğrudan gelir paylaşım modellerini tanımlıyor. En dikkat çekici madde, küresel dijital platformlardan (Google, Meta vb.) elde edilecek telif ve reklam gelirinin en az yüzde 30'unun doğrudan haberi üreten gazetecilere ve içerik üreticilerine dağıtılmasını zorunlu kılması. Taslakta belirtilen özel bir kurul, dijital telif ihlali şikâyetlerini yedi gün içinde karara bağlamakla yükümlü olacak. Daha birçok önemli detay var ama yukarıdaki iki madde bile medyayı kurtarır.
Yapay Zeka ve Telif Sorunu
Yasanın çıkmasının gecikmesinin nedeni, sömürüye sonradan dahil olan yapay zeka (AI). Büyük dil modelleri ve yapay zeka robotları, Türk medya kuruluşlarının içeriklerini tarayarak eğitiliyor ve telifsiz şekilde kullanıyor. Bu sorunun da yasayla çözülmesi hedefleniyor. Muhtemelen Avrupa Birliği'nin Dijital Teklif Direktifleri ile uyumlu olacak şekilde dizayn edilecek. Çünkü AI, medya içeriğini yeniden düzenleyip dönüştürerek bambaşka bir metin hazırlıyor ve bu da telif hakkını aramayı daha da zorlaştırıyor. AI düzenlemesi olmadan çıkacak dijital telif yasası eksik kalır.
Yerel Medya İçin Hayati Önem
Yerel medyanın hayatını sürdürebilmesi bu yasaya bağlı. Bu yasa acilen çıkmazsa, medya piyasası tamamen yabancıların eline geçecek. Bu gerçekleştiğinde ise Türkiye'deki kamuoyunu yabancılar yönlendirecek. Zaten şu anda önemli oranda bunu yapıyorlar. Aslında bir beka sorunuyla karşı karşıyayız. Dijital Telif Yasası acil çıkmalı.
Yasal Çakar Sayısı Düşmeli
Cezası 173 bin 392 TL'ye çıkarılıp daha sıkı denetimler uygulanınca yasa dışı ve yetkisiz çakar kullananların sayısı ciddi oranda azaldı. Ancak bu sefer de yasal çakarlı aracını eşine, çocuğuna, arkadaşına kullandıranların haberlerini daha çok okumaya başladık. Türkiye'de yasal çakar sayısının yaklaşık 15 bin adet olduğu söyleniyor. Devlet büyükleri, koruma altındaki kişiler, rektörler, il özel idaresindeki önemli görevliler, kaymakamlar gibi kişilerdeki toplam çakar sayısı 6 bin 800'müş. 3 bin 200 tane de aktif ve emekli milletvekillerinde varmış. 3 bin 500'e yakın çakar da yüksek yargı mensuplarında varmış. 500'ünü de tehdit altındaki vatandaşlar kullanıyormuş. 51 gazetecinin de 71 tane çakarlı aracı varmış. Üst düzey medya yöneticilerinin çakarlı aracının olması normal. Bazı köşe yazarları gerçekten tehdit altında mı yoksa bazılarına popüler diye mi çakar veriliyor, merak ettim doğrusu. Kritik alanlarda bakanlık yapmış vekillere çakar verilmesi normal. Ancak hayatında bir kere bile Meclis kürsüsüne çıkmamış, adları hiç hatırlanmayan bazı eski vekillerin çakara ihtiyacının olmaması gerekiyor. Özetle yasal çakarlı araç sayısının da düşmesi gerekiyor.
Dolandırıcılara Dikkat!
Her bayramda olduğu gibi dolandırıcılar yine işbaşında. Ticaret Bakanlığı da vatandaşları sahte bağış kampanyaları, oltalama saldırıları ve yanıltıcı ödeme bağlantılarına karşı dikkatli olmaya çağırdı. Örneğin bayram dönemlerinde araçlarla şehirlerarası yolculuk arttığı için dolandırıcılar, 'geçiş ihlaliniz bulunmaktadır, ödeme için tıklayınız' benzeri yanıltıcı bildirimlerle vatandaşları sahte ödeme sayfalarına yönlendiriyor. Bir diğer yöntem ise 'Kredi kartı aidatınızı geri almak için tıklayınız', 'Devlet destekli krediniz hazır' gibi mesajların gelmesi. Merak edip gelen linke tıklayınca cep telefonunuza zararlı yazılımlar yükleniyor ve bankacılık bilgilerinize erişiliyor. Sahte internet adreslerine karşı adres çubuğundaki bilgiler dikkatle kontrol edilmeli. Kurban bağışlarını da güvendiğiniz kurumlara yapmanızda fayda var. Emniyet dijital dolandırıcılara karşı büyük çaplı bir mücadeleye girişmeli. Siber güvenliği ihmal edip veri çaldıran şirketlere de daha ağır cezalar verilmeli. GSM operatörleri dolandırıcılara karşı daha sıkı tedbirler uygulamalı. Dijital dolandırıcılığa darbe vuracak büyük, kapsamlı operasyonlara ihtiyaç var. Vatandaş artık gelen yabancı aramaları açmaya korkuyor. Sürekli korku ve tedirginlik hali toplumsal mutluluğu da etkiliyor.
