19. Yüzyılın Yaygın Korkusu: Ölü Sanılarak Gömülmek
19. yüzyılda tıbbın yetersiz kaldığı dönemlerde koma, felç ve çok düşük nabız gibi durumlar bazen ölüm sanılıyordu. Avrupa ve ABD'de büyüyen ölü sanılarak gömülme korkusu, bekleme morglarından alarm sistemli tabutlara kadar sıra dışı uygulamaların ortaya çıkmasına neden oldu.
Ölü Sanılarak Gömülme Korkusu Oldukça Yaygındı
19. yüzyılda Avrupa ve ABD'de insanlar yalnızca ölümden değil, yanlışlıkla ölü sanılarak gömülmekten de korkuyordu. O dönem tıp bugünkü kadar gelişmediği için koma, felç, katalepsi ya da çok düşük nabız gibi durumlar bazen ölüm sanılabiliyordu. Bu korku zamanla öyle büyüdü ki toplumda gerçek bir paniğe dönüştü.
Ölümün Kesin Olup Olmadığı Anlaşılamıyordu
1800'lü yıllarda doktorların bugün kullandığı EKG gibi gelişmiş cihazlar bulunmuyordu. Bu nedenle bazı durumlarda kişinin gerçekten ölü olup olmadığını anlamak oldukça zordu. Özellikle çok düşük nabız, hareketsizlik ve bilinç kaybı yaşayan insanların 'öldü' sanıldığı vakalar toplumda büyük korku yarattı.
Korkuya İsim Bile Bulundu: Taphophobia
Bu korku zamanla o kadar yaygınlaştı ki özel bir isimle anılmaya başlandı: 'Taphophobia'. Yani ölü sanılarak gömülme korkusu. PubMed'de yayımlanan akademik çalışmada, 19. yüzyılda bu korkunun Avrupa'da geniş kitleleri etkilediği ve insanların gömülmeden önce günlerce bekletilmeyi vasiyet ettiği anlatılıyor. Bazı aileler cenazelerin hemen defnedilmesini istemiyor, ölümün kesinleşmesi için zaman geçmesini bekliyordu.
Bedenler Bekleme Morglarında Tutuluyordu
Dönemin korkusu yalnızca söylentilerle sınırlı kalmadı. Bazı Avrupa şehirlerinde 'waiting mortuary' adı verilen bekleme morgları kuruldu. Bazı kaynaklarda yer alan bilgilere göre bazı bedenler, çürüme belirtileri görülene kadar bu alanlarda bekletiliyordu. Amaç, kişinin gerçekten öldüğünden emin olmaktı. Bazı yerlerde ise olası bir hareketin fark edilmesi için bedenlere ip ya da mekanik sistemler bağlandığı belirtiliyordu.
Halk Önlem Almaya Başladı
Korku büyüdükçe ilginç çözümler de ortaya çıktı. İnsanlar 'safety coffin' adı verilen özel tabutlar yaptırmaya başladı. Smithsonian Magazine ve History.com'da yer alan bilgilere göre bu tabutların bazılarında zil sistemi, hava borusu ve dışarıya bağlanan ip mekanizmaları bulunuyordu. Amaç, eğer kişi tabutun içinde uyanırsa dışarıdakilere haber verebilmesiydi. Bazı tasarımlarda ise tabutun üst kısmına küçük bayrak sistemleri yerleştiriliyordu. İçerideki kişi hareket ettiğinde bu sistemin dışarıdan fark edilmesi hedefleniyordu.
Gazete Haberleri Korkuyu Daha da Büyüttü
19. yüzyılda yayımlanan bazı gazete haberleri de toplumdaki paniği artırdı. Özellikle mezardan çıkarılan bedenlerde olağan dışı izler görüldüğü yönündeki sansasyonel iddialar insanların korkularını daha da besledi. Bu hikâyelerin bazıları doğrulanamasa da dönemin toplumsal atmosferinde büyük etki yarattı. İnsanlar bir gün yanlışlıkla gömülme ihtimalini gerçek bir tehdit olarak görmeye başladı. Modern tıbbın gelişmesiyle birlikte ölüm tespiti artık çok daha güvenilir yöntemlerle yapılabiliyor. Ancak 19. yüzyılda yaşanan bu korku, dönemin insanları için oldukça gerçekti.
