Oğuzhan Yer'den bilim fonları uyarısı
Teorik fizikçi Oğuzhan Yer, ABD'deki bilimsel fon kesintilerine karşı önemli uyarılarda bulundu. Amerikan Fizik Cemiyeti'nin (APS) talebi üzerine yazdığı mektupta Yer, bilimsel toplulukların topluma hizmet etmesi gerektiğini belirterek, hükümetlerin temel bilime kaynak ayırmasının önemine dikkat çekti.
Bilimsel fon kesintilerinin boyutu
Yer, mevcut durumda Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH) ve Ulusal Bilim Vakfı (NSF) gibi kurumlardan 2.500'e yakın onaylanmış araştırma hibesinin iptal edildiğini ve 3 milyar doları aşkın fonun dondurulduğunu belirtti. 2026 başı itibarıyla yaklaşık 1,4 milyar doların hâlâ dondurulmuş durumda olduğunu ifade eden Yer, 2026 mali yılı bütçe teklifinde NSF'de %57, NIH'de %41, NASA'da %24 gibi tarihi kesintiler istendiğini ancak Kongre'nin bu kesintilerin büyük kısmını reddederek bilim fonlamasını büyük ölçüde sabit tuttuğunu ekledi.
Yer, istenen kesintilerin çoğunlukla temel bilimleri etkilediğini ve bu gelişmelerle ABD'nin temel bilimlerde öncü konumunu kaybetmesinin şaşırtıcı olmayacağını vurguladı. NASA, NIH ve NSF'nin kesilmesi istenen fonları sebebiyle birçok bilim insanının araştırmalarına devam etmesinin mümkün olamayacağını belirtti.
Devletin rolü ve filantropik fonlama
Yer, yeniden dağıtımcı (redistribüsyonist) ekonominin temel bilimleri fonlamak için bir araç olamayacağını, kamu harcamalarında tasarruf edilip küçük miktarda toplanan vergilerin nitelikli araştırmalara, CERN gibi devasa uluslararası laboratuvarlara aktarılabileceğini vurguladı. Çelik milyarderi Andrew Carnegie'nin ABD'deki birçok halk kütüphanesi ve araştırma kütüphanesinin kurucusu olduğunu hatırlatan Yer, Carnegie gibi filantropik bilim fonlaması yapan seçkin zihinlerin önemine dikkat çekti. Ancak temel bilim araştırmalarının kâr amacı gütmeyen ve uzun vadeli yapısı sebebiyle yalnızca kişisel fonlamalara dayanamayacağını ifade etti.
Bilimin ticarileşmesi ve piyasa mekanizması
Yer, kısa sürede piyasaya sürülebilecek bir ürüne dönüşmeyecek araştırmaların özel sektör tarafından neden cazip görülmediğini şu sözlerle açıkladı: "Bilimin ticarileşmesi epey zaman alabilir. Bir bilimsel keşfin ne zaman bir teknoloji nimetine dönüşeceği bilinemez ve üstelik o ürünün de ticari başarısı ilk zamanlar bir potansiyelden ibarettir. Piyasa, kar küreme aracı gibidir. Elindeki malzemeyi bir araya sıkıştırıp istediği yöne ittirir ancak karın ne zaman yağacağını kontrol edemez. Buradaki kar, temel bilimlerin ürettiği yeni bilgidir. O karın yağması için araştırmaların finanse edilmesi elzemdir."
Popülizme yenik düşmemek gerektiğini belirten Yer, bu konuda karamsar olmanın irrasyonel bir tavır olacağını da ekledi. "Sınırlı devlet, asli görevi olan güvenlik ve hukuku korumak için ihtiyaç duyduğu bilgi altyapısına yani temel bilime kaynak ayırmalıdır" ifadesini kullandı.
Oğuzhan Yer kimdir?
Oğuzhan Yer, astrofizik, kozmoloji ve yüksek enerji fiziği alanlarında çalışmalar yürüten teorik fizikçidir. Çalışmaları ağırlıklı olarak Kerr karadeliklerinin mikro-durum dinamikleri, güçlü kütleçekim fenomolojisi ve uzay-zaman tekilliklerinin cebirsel ve topolojik yöntemlerle çözümü üzerine yoğunlaşmaktadır.
