Adli Entomoloji: Böcekler Suç Araştırmalarında Kritik Kanıtlar Sunuyor
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölüm Başkanı Prof. Dr. İslam Saruhan, adli entomoloji alanındaki çalışmalar ve böceklerin adli vakalardaki hayati rolü hakkında kapsamlı açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Saruhan, böceklerin biyolojisi ve davranışlarının suç araştırmalarında önemli deliller sunabildiğini vurgulayarak, bu bilim dalının Türkiye'de giderek geliştiğini belirtti.
Türkiye'de Adli Entomoloji Alanında Önemli İlerlemeler
Prof. Dr. İslam Saruhan, adli entomolojiyi tanımlayarak başladığı açıklamalarında, "Bir suçla ilgili adli araştırmalarda böceklerin kanıt olarak kullanıldığı bilim dalıdır. Bu amaçla böceklerin biyolojileri, davranışları ve ekolojileri hakkındaki bilgilerden faydalanılmaktadır" dedi. Dünyada ve ülkemizde giderek daha fazla ilgi duyulan bu bilim dalına her geçen gün yeni çalışmaların eklendiğini ifade eden Saruhan, Türkiye'de son 25 yılda kaydedilen önemli gelişmelere dikkat çekti.
Saruhan, "Birçok üniversitede lisans ve lisansüstü eğitimler verilmektedir. Ülkemize adli entomoloji konusunda çok sayıda yüksek lisans ve doktora tezi tamamlanmış, hatta devam eden çok sayıda tez bulunmaktadır" şeklinde konuştu. Ayrıca, bu alanda üretilen bilimsel makalelerin dünya genelinde yayınlandığını da sözlerine ekledi.
Adli entomolojinin sağladığı bilgiler şunları içeriyor:
- Ölümden sonra geçen sürenin tahmini
- Kişinin bir yerde öldürülüp başka bir yere taşınıp taşınmadığı
- Tecavüze uğrama durumu
- Gece mi yoksa gündüz mü öldürüldüğü
- Ölenin alkol ya da uyuşturucu kullanıp kullanmadığı
- Zanlının hangi coğrafi bölgeye gittiği
- Bir bebek bezinin en son ne zaman değiştirildiği
Böcekler Cesede Nasıl Ulaşıyor ve Ne Tür Deliller Sunuyor?
Prof. Dr. Saruhan, böceklerin cesette meydana gelen koku ve gaz çıkışına bağlı olarak dakikalar içerisinde uzak mesafelerden cesede ulaştıklarını açıkladı. "Cesetteki çürüme olayının başlamasından sonra genelde cesede ilk gelen böceklerdir. Eğer cesede ulaşmak için bir engel yok ise leş sinekleri (Calliphoridae) ilk birkaç saat içerisinde cesede yumurtalarını bırakabilmektedirler" diye konuştu.
Uzun süre sonra bulunan cesetlerde, böceklerin ölüm zamanı ile ilgili kritik ipuçları sağladığını belirten Saruhan, "İnsan kalıntıları ölümden günler, haftalar hatta daha uzun süre sonra bulunduğunda, vücut ısısı ve ölüm sertliği gibi durumlar artık uygun değildir. Bu gibi durumlarda, böcekler ölüm sonrası süre (PMI) hakkında önemli ipuçları sağlayabilmektedirler" ifadelerini kullandı.
Yurt dışında yapılan bir çalışmadan örnek veren Saruhan, 24 Mayıs 2022'de bulunan bir cesette yapılan böcek incelemesi sonucunda ölüm zamanının 14 Mayıs 2022 olarak tahmin edildiğini, polis delilleri ve otopsi bulgularıyla bu tahminin sadece 23 saat farkla örtüştüğünü aktardı. Bu uyumun, böcek kanıtlarının güvenilirliğini desteklediğini vurguladı.
Ölüm Nedeni ve Yer Değişikliği Tespiti
Sinek larvaları veya diğer böceklerin ölüm nedenine dair ipuçları verebildiğini belirten Saruhan, "Özellikle leş sinekleri ölümün gerçekleştiği birkaç saat içerisinde yumurtalarını cesede bırakır ve biyolojik saati başlatırlar. Bırakılan yumurtalar ve larvaların gelişiminin incelenmesi ölüm zamanının kolaylıkla tespit edilmesini sağlamaktadır" dedi.
Kazalarda ve faili meçhul cinayetlerde ölüm yeri ve zamanının bilinmesinin adli yargılama açısından çok önemli olduğuna dikkat çeken Saruhan, entomolojik delillerin özellikle ölüm yeri tespitinde ve cesedin taşınıp taşınmadığı hakkında ipuçları verdiğini söyledi. "Her böceğin yaşadığı ortam farklıdır ve bazı böceklerin belli ortamlarda bulunmaları delil olarak önemlidir. Suda, karada, ormanda yaşayan böceklerin kendi ortamlarından başka bir ortamda tespit edilmeleri, cesedin bir yerden bir başka yere taşındığını göstermektedir" açıklamasını yaptı.
2003 Yılındaki Cinayet Böcekler Sayesinde Aydınlatıldı
Prof. Dr. Saruhan, böceklerin çözdüğü bir olaydan somut örnek verdi. Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kurupelit Kampüsü'ndeki ormanlık alanda 22 Haziran 2003'te bulunan bir kadın cesedi üzerinde yapılan incelemelerde, böcek türlerinin incelenmesi sonucu cesedin yaklaşık 30 günlük olduğu tahmin edilmişti. Yapılan araştırmalar sonrasında cesedin 34 günlük olduğu öğrenildi ve bu sonuç böceklerden yapılan tahmini doğruladı. Olay yerinde bulunan böceklerden yararlanılarak yapılan ölüm zamanı tahmini sayesinde, bu zaman aralığındaki kayıp ilanlarına bakılarak cesedin teşhisi yapıldı ve vaka çözüldü.
Prof. Dr. İslam Saruhan'ın açıklamaları, adli entomolojinin suç araştırmalarındaki kritik rolünü ve Türkiye'de bu alanda kaydedilen ilerlemeleri net bir şekilde ortaya koyuyor. Böceklerin sunduğu deliller, adalet sistemine önemli katkılar sağlamaya devam ediyor.
