Haritaların Ötesinde Bir Keşif: Anadolu'nun Yüzen Hazineleri
Haritaların kenarına düşülmüş küçük notların peşine düşen bir akademisyen, Türkiye'nin doğal zenginliklerine yeni bir boyut kazandırdı. 1985 yılında Atatürk Üniversitesi'nden mezun olup akademik kariyerine başlayan 65 yaşındaki Prof. Dr. İhsan Bulut, yıllar boyunca nüfus, yerleşme ve kültür coğrafyası üzerine çalışmalar yürüttü. Ancak onu kamuoyunun gündemine taşıyan, göllerin yüzeyinde sessizce süzülen "yüzen adalar" oldu. Erzurum'dan Antalya'ya uzanan bilim yolculuğunda, 2014'te Akdeniz Üniversitesi Coğrafya Bölümü'nü kuran Bulut, bu gizemli oluşumları SABAH'a anlattı.
Bir Soruyla Başlayan Bilimsel Macera
Yüzen adalarla ilgili çalışmaların tesadüfi bir başvuruyla başladığını belirten Prof. Dr. İhsan Bulut, şu bilgileri paylaştı: "Amerika'da yaşayan araştırmacı Chet Van Duzer, yüzen adalarla ilgili bibliyografya çalışması yaparken Bingöl'ün Solhan ilçesi Hazarşah Köyü Turnalar Gölü'ndeki yüzen adalar hakkında üniversitemizden bilgi talep etti. O dönemde bu konuda herhangi bir bilgi olmadığı görülünce, Dr. Mustafa Girgin ile birlikte sahaya indik. Yüzen adaları yerinde inceledik, görüntüledik ve bilimsel veriler elde ederek araştırmacıya sunduk. 2000 yılında ilk makale ve bildirilerimizi hazırladık. O tarihe kadar kavram olarak dahi bilinmeyen yüzen adalar, böylece coğrafyanın yeni bir araştırma konusu haline geldi."
Doğanın Hareketli Kara Parçaları Nasıl Oluşuyor?
Yüzen adaların oluşum sürecini bilimsel çerçevede değerlendiren Bulut, bu yapıların basit bir bitki birikimi olmadığını, uzun yıllara yayılan doğal bir evrimin ürünü olduğunu vurguladı. "Nilüfer gibi kökleri toprağa bağlı olmadan suda asılı kalan bitkiler, yoğun bir şekilde kenetlenerek bir halı gibi örülüyor. Üzerinde çayır, saz ve kamış türü bitkilerin artması ve toprak oluşumuyla kalınlaşan bu kütle, sudan hafif olduğu için göl üzerinde yüzebiliyor. Rüzgar etkisiyle hareket ettikleri için 'yüzen adalar' deniliyor." ifadelerini kullandı. Bulut, bu oluşumların deniz veya okyanus adalarıyla ilgisi olmadığını, göl, haliç ve akarsuların durgun kesimlerinde oluşan hassas yapılar olduğunu ekledi.
Keşif Azmi Eleştirileri Aştı ve Bilimsel Dönüm Noktası Yaratıldı
Bu süreçte bazı çevrelerden acımasız eleştiriler ve sabote girişimleriyle karşılaştığını belirten Bulut, buna rağmen hem yurt içi hem de yurt dışındaki bilimsel toplantılarda yoğun ilgi ve takdir gördüklerini söyledi. Türkiye'nin farklı bölgelerinde onlarca yüzen ada keşfederek literatüre kazandıran Bulut, çalışmalarının 2012 yılında kitap boyutuna ulaştığını ifade etti. "Türkiye'nin Yüzen Adaları" adlı kitap, coğrafi koordinatları, ekolojik, ekonomik, estetik ve mitolojik özellikleri ele alıyor ve Chet Van Duzer'in önsözüyle yayınlandı.
Yerel İsimler ve Koruma Çabaları
Yüzen adaların yöre halkı tarafından bilindiğini ancak farklı isimlerle anıldığını vurgulayan Bulut, "Örneğin Rize'nin Çamlıhemşin yöresinde bu oluşumlara 'posti' deniliyor. Yerel halk ve çobanlar bile bu adaların hem estetik hem de ekolojik değerinin farkında." dedi. Amaçlarının bu doğal hazineleri tanımak, tanıtmak ve korumak olduğunu belirtti.
Türkiye'deki Yüzen Ada Lokasyonları
Prof. Dr. İhsan Bulut, keşfedilen yüzen adaların bulunduğu bazı lokasyonları şöyle sıraladı:
- Bingöl Solhan Hazarşah Köyü Turnalar Gölü
- Erzurum Olur Ormanağzı Köyü Sülük Gölü
- Adıyaman Çelikhan Çat Barajı Sazlıca Gölü
- Arsiyan Yaylası-Şavşat-Artvin
- Erzincan Ahmediye Yüzen Adası
- Zökün Gölü-Tortum-Erzurum
- Göllü Mezraa-Kılıçkaya-Yusufeli-Artvin
- Saklıgöl-Yukarıdağdere Köyü-Honaz-Denizli
- Gölbel Gölü-Karalargüney-Osmancık-Çorum
- Ladik Gölü-Ladik-Samsun
- Büyük Göl-Altıparmak Dağları-Koçdüzü Yaylası-Çamlıhemşin-Rize
Araştırmalarının peşinden, 2017 yılında Peru ve Bolivya'daki Titikaka Gölü'ndeki yüzen adaları incelemek için Türk Coğrafya Kurumu ekibiyle uzun bir geziye katılan Bulut, bu alandaki çalışmalarının master ve doktora tezleri için zengin bir kaynak oluşturduğunu sözlerine ekledi.
