Ay ve Mars Toprağında Domates Yetiştirildi: TÜBİTAK Destekli Proje Başarıya Ulaştı
Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday yürütücülüğünde ve TÜBİTAK desteğiyle gerçekleştirilen projede, Ay ve Mars yüzeyini taklit eden regolit simülasyonunda domates yetiştirilmesi başarıyla sonuçlandı. Bu gelişme, uzayda sürdürülebilir tarım ve gelecekteki kolonileşme çabaları için umut verici bir adım olarak görülüyor.
Projenin Detayları ve Hedefleri
"Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması" adlı proje çerçevesinde, yaklaşık 15 ay önce başlayan çalışmalar devam ediyor. Projede, Doç. Dr. Barış Uzilday ve EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız da yer alıyor.
Çalışmalar için ABD'den getirtilen Ay ve Mars regolit simülantları kullanıldı. İlk aşamada, turpgiller familyasından schrenkiella parvula, arabis alpina (kazteresi) ve noccaea sempervivum gibi ekstremofit bitkiler yetiştirildi. Bu bitkiler, yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık veya tuzluluk gibi zorlu koşullara dayanıklılıklarıyla biliniyor.
Domates Yetiştirme Süreci ve Sonuçlar
Ekstremofit bitkiler sayesinde regolit simülantlarındaki metal ve tuz içeriği azaltılarak, ortam domates yetiştirmeye uygun hale getirildi. Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, bu süreci şöyle açıkladı: "Ay ve Mars regolitlerinde ekstremofit bitki yetiştirdik. Domates bitkisini yetiştirmeye başladık, bazılarında yüksek miktarda meyve de elde ettik. Bundan sonraki aşamalarda meyvelerin kalitesini ve moleküler mekanizmalarını araştıracağız."
Uzilday, insanlığın Ay ve Mars'ta koloni kurma planlarına dikkat çekerek, uzayda mikro yer çekimi ortamında bitki yetiştirmenin sınırlı olduğunu, bu nedenle regolitlerde tarım üzerine odaklandıklarını belirtti. Regolitlerin organik madde bakımından fakir olduğunu ve Dünya'dan toprak taşımanın mümkün olmadığını vurguladı.
Gelecek Aşamalar ve Analizler
EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız, hasat olgunluğuna gelen domateslerde detaylı kalite analizleri yapacaklarını ifade etti. Kaygısız, hem Dünya toprağında hem de regolit simülasyonlarında yetişen meyvelerin karşılaştırılacağını, elde edilecek verilerin ürünlerin tüketilebilirliği konusunda yol gösterici olacağını kaydetti.
Proje, Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı için hazırlanan deneylerle de bağlantılı olarak, uzay biyolojisi alanında önemli katkılar sağlamayı hedefliyor. Bilim insanları, bu çalışmaların gelecekte Ay ve Mars'ta sürdürülebilir yaşam için kritik bilgiler sunacağını vurguluyor.
