Prof. Dr. Celalettin Yanık, Bursa Uludağ Üniversitesi'nden yaptığı açıklamada, son günlerde İngiltere, Avustralya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye'de 16 yaş altı gençlerin sosyal medya ve internet kullanımına getirilen kısıtlama ve yasakların, basit bir pedagojik kaygı veya asayiş refleksi olmadığını belirtti. Yanık'a göre bu hamleler, küresel tekno-kapitalist oligopoller ile ulus-devletler arasındaki derin bir öznellik ve hakimiyet savaşının parçası.
Sosyal Medya Yasakları: Özgürlük Kısıtlaması mı, Hakimiyet Pratiği mi?
Yanık, bu yasakların liberal bir dille bireysel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması olarak okunmasının büyük bir illüzyon olduğunu vurguluyor. Sorulması gereken asıl soru: Algoritmaların nöro-biyolojik dopamin döngüleriyle esir aldığı, iradesi felç edilmiş bir ergenin ekran karşısındaki varlığı özgürlük müdür, yoksa dijital kolonyalizmin gönüllü kölelik biçimi midir?
Küresel Tekno-Feodalizm ve Devletin Hakimiyet Pratiği
Ulus-devletler, kuruluşlarından bu yana makbul vatandaş yetiştirmek için okul, aile, kışla ve medya gibi ideolojik cihazlar kullandı. Ancak günümüzde devletler, genç zihinlerin yabancı algoritmalar tarafından işgal edildiğini görüyor. Yanık, "Yabancı bir algoritma, bir ülkenin 14 yaşındaki çocuğunu kendi devletinden, okulundan ve ailesinden neredeyse daha iyi tanıyor" diyerek, bu durumun devletlerin hakimiyet alanını tehdit ettiğini belirtiyor.
Neil Postman Haklı Çıktı: Çocukluğun Yok Oluşu
Medya teorisyeni Neil Postman, 1982'de yayımlanan 'Çocukluğun Yok Oluşu' kitabında televizyonun yetişkin dünyasının sırlarını çocuklara açarak çocukluk kategorisini yok ettiğini öngörmüştü. Yanık, sosyal medyanın bu yok oluşu tamamladığını söylüyor: "Algoritmik evrende artık çocuk yok, sadece yaşı küçük, manipüle edilmeye açık hiper-tüketiciler var." Ailelerin de dijital bağımlılık nedeniyle çocukları koruyamaz hale geldiğini ekliyor.
Prompter Çocuklar ve Tefekkürün Tasfiyesi
Sosyal medya mecraları, gençler için içerik üretim alanı olmaktan çıkmış, küresel veri baronlarının dijital madenlerine dönüşmüştür. Yanık, gençlerin bu madenlerde hem işçi hem tüketici olduğunu belirterek, sistemin insanı kendi dilinden koparıp algoritmaların sunduğu hazır şablonların kâtibi haline getirdiğini ifade ediyor. "Beğeni aldıkça özgürleştiğini sanan çocuk, her tıkla kendi zihinsel hücre duvarlarını örüyor" diyor.
Yasaklar Tek Başına Yeterli mi?
Devletlerin yasaklama hamleleri, dijital kolonyalizme karşı geç kalmış bir set olsa da Yanık, sadece yasaklamanın çözüm olmadığını vurguluyor: "Dijital ekranı kapattığınızda, o çocuğun önüne sahici bir dünya, mahalle, oyun, doğa ve tefekkür iklimi koyamıyorsanız, yasaklar VPN kodlarıyla delinen bürokratik engellerden öteye geçemez."
Zihin Sınırlarını Korumak: Yerli Dijital Hakimiyet Politikası
Türkiye gibi medeniyet iddiası olan ülkelerin, Batı'daki yasaklama tartışmalarını sadece Avrupa mevzuatı olarak izleme lüksü olmadığını belirten Yanık, "Dijital kolonyalizm, sınır kapılarından değil, ceplerimizdeki ekranlardan sızmaktadır" diyor. Geleceğin dünyasında hakimiyetin, gençlerin zihinlerini hangi algoritmanın yönettiğinde aranacağını ifade ederek, liberal özgürlük masallarına teslim olmadan, insanın fıtratını ve zihnini koruyacak yerli, bağımsız ve kuşatıcı bir dijital hakimiyet politikası çağrısı yapıyor.
