Nükleer füzyon araştırmaları, temiz ve sınırsız enerji hayaline doğru kritik bir adım daha attı. Çin'deki bilim insanları, kontrollü füzyon tepkimesi elde etmek için kullanılan ve "yapay güneş" olarak adlandırılan deneysel reaktörde, uzun süredir aşılamaz kabul edilen bir fiziksel sınırı geçmeyi başardı. EAST (Deneysel Gelişmiş Süperiletken Tokamak) adlı cihazda, plazma yoğunluğu ilk kez güvenli bir şekilde teorik üst sınırın ötesine taşındı.
Yoğunluk Duvarı Nasıl Yıkıldı?
Çin Bilimler Akademisi'ne bağlı Hefei Fizik Bilimleri Enstitüleri bünyesindeki Plazma Fiziği Enstitüsü öncülüğünde yürütülen çalışmaya, Huazhong Bilim ve Teknoloji Üniversitesi ve Fransa'daki Aix-Marseille Üniversitesi'nden araştırmacılar da katıldı. 2 Ocak 2026'da Science Advances dergisinde yayımlanan bulgular, füzyon enerjisi yolundaki en büyük engellerden birine ışık tutuyor.
Tokamak adı verilen halka şeklindeki manyetik hapsetme cihazlarında, plazma yoğunluğunun belirli bir değeri aşması durumunda plazmanın kararsız hale geldiği ve cihazın iç duvarlarına zarar verebileceği düşünülüyordu. Bu, füzyon verimliliğini artırmanın önünde büyük bir engeldi. Ancak uluslararası ekip, plazma ile duvar arasındaki etkileşimi yeniden tanımlayan yeni bir teorik model geliştirdi.
Yeni Model ve "Yoğunluk-Sız Bölge"
Geliştirilen modele göre, yoğunluk sınırını tetikleyen şey, plazmanın sınır bölgesindeki safsızlıkların neden olduğu bir ışınım kararsızlığı. Bu fiziksel mekanizmayı anlayan araştırmacılar, EAST tokamak üzerinde yaptıkları deneylerde plazma parametrelerini öyle bir yönlendirdi ki, yoğunluk güvenle sınırın üzerine çıkarıldı. Böylece, "yoğunluk-sız bölge" olarak adlandırılan yeni ve kararlı bir çalışma rejimine ulaşıldı.
Füzyon Enerjisi İçin Ne Anlama Geliyor?
Bu keşif, nükleer füzyon araştırmaları için bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Plazma yoğunluğu, bir füzyon reaktörünün ne kadar enerji üretebileceğini doğrudan belirleyen en önemli faktörlerden biri. Yoğunluk sınırının kaldırılması veya yönetilebilir hale getirilmesi, gelecekteki tokamakların ve diğer füzyon cihazlarının çok daha yüksek verimlilikle, daha küçük boyutlarda ve daha düşük maliyetlerle çalışabilmesinin önünü açıyor.
Bilim insanları, bu başarının özellikle ITER (Uluslararası Termonükleer Deneysel Reaktör) gibi devasa füzyon projeleri ve onun ardından gelecek ticari füzyon santralleri için paha biçilmez bir bilgi sağladığının altını çiziyor. Yüksek yoğunlukta kararlı plazma elde etmek, füzyon tepkimesini sürdürmek ve net enerji kazanımı elde etmek için hayati önem taşıyor.
Çin'in EAST tokamakında kaydedilen bu ilerleme, insanlığın temiz, güvenli ve neredeyse sınırsız bir enerji kaynağına ulaşma yolculuğunda atılmış sağlam bir adım olarak tarihe geçti.
