ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, ticaret ve teknoloji savaşında bu kez insansı robotları hedef aldı. Federal İletişim Komisyonu (FCC), insan biçimli iki ayaklı robotlar ile dört ayaklı, tekerlekli ve paletli gelişmiş robot sistemlerini ulusal güvenlik açısından kabul edilemez risk oluşturdukları gerekçesiyle ithalatı ve satışı kısıtlanan ürünler listesine ekledi. Kararın özellikle ABD pazarında ağırlığı giderek artan Çin üretimi robotları hedef aldığı belirtilirken, Washington böylece Huawei, China Telecom, bazı insansız hava araçları ve iletişim ekipmanlarının ardından robot teknolojisine de kapıyı kapattı.
Gelişmiş robotik cihazların kapsamı geniş tutuldu
FCC'nin gelişmiş robotik cihazlar tanımı yalnızca insan görünümündeki makinelerle sınırlı tutulmadı. Düzenleme; kendi başına hareket edebilen, çevresindeki engelleri algılayarak rota belirleyebilen, sensörler ve internet bağlantısıyla çalışan insansı, dört ayaklı, tekerlekli ya da paletli mobil sistemleri kapsıyor. ABD'de satılan insansı robotların büyük bölümünün yurt dışında, özellikle de Çin'de üretilmesi nedeniyle kararın küresel robot pazarındaki güç dengesini doğrudan etkilemesi bekleniyor.
Beyaz Saray: Kritik altyapılar tehlikede
Kararın temelinde, Beyaz Saray tarafından bir araya getirilen kurumlar arası ulusal güvenlik çalışma grubunun hazırladığı değerlendirme bulunuyor. Raporda, yabancı ülkelerde üretilen gelişmiş robotların Amerikan vatandaşlarının güvenliği açısından risk oluşturabileceği, uzaktan erişim yoluyla gözetleme, casusluk, veri hırsızlığı veya sistemlere müdahale amacıyla kullanılabileceği savunuldu. FCC, bu cihazların ABD'nin ekonomik ve ulusal güvenliğini bozabilecek tedarik zinciri açıkları yaratabileceğini ve kritik altyapılara yönelik siber saldırılarda bir giriş kapısına dönüşebileceğini bildirdi.
Washington'ın üzerinde durduğu başlıklardan biri de robotların yalnızca birer mekanik makine değil, çevresini sürekli görüntüleyen, veri toplayan ve dış sistemlerle bağlantı kurabilen hareketli bilgisayarlar olması. Fabrikalarda, otomobil üretim hatlarında, depolarda ve enerji tesislerinde kullanılan bu cihazların kamera, mikrofon, konum ve üretim verilerine erişebilmesi, ABD'li güvenlik yetkililerine göre yabancı istihbarat servislerinin Amerikan sanayisinin kalbine kadar uzanmasına imkân verebilir. Trump yönetimi bu nedenle robotları tüketici ürünü olmaktan çok, geleceğin stratejik altyapısının bir parçası olarak değerlendiriyor.
7 bin robotun verisine yanlışlıkla ulaşıldı
Ulusal güvenlik çalışma grubunun dikkat çektiği örnekler arasında Fransız yazılımcı Sammy Azdoufal'ın yaşadığı olay da yer aldı. Azdoufal'ın, Çinli bir üreticiye ait yaklaşık 7 bin robot süpürgenin verilerine yanlışlıkla eriştiğini bildirmesi, birbirine bağlı robot sistemlerindeki güvenlik açıklarının ne kadar geniş çaplı sonuçlar doğurabileceğine örnek gösterildi. Washington, basit bir yazılım hatasının bile binlerce cihazın verilerini açığa çıkarabildiği bir ortamda, daha karmaşık ve hareket kabiliyeti yüksek robotların çok daha ciddi riskler taşıyabileceğini savunuyor.
Güç invertörleri de yasak listesinde
Yasak yalnızca robotlarla sınırlı kalmadı. FCC, akülerden veya güneş panellerinden gelen doğru akımı elektrik şebekelerinde kullanılabilecek alternatif akıma dönüştüren, yabancı ülkelerde üretilmiş bağlantılı güç invertörlerini de aynı listeye aldı. Bu cihazlar yenilenebilir enerji tesisleri, veri merkezleri ve elektrik şebekelerinde kritik görev üstlendiği için, uzaktan müdahale ya da yazılım yoluyla devre dışı bırakılmaları halinde enerji arzının ve yapay zekâ altyapısının sekteye uğrayabileceği değerlendiriliyor.
Eski robotlar kalacak, yeniler giremeyecek
FCC'nin açıkladığı düzenleme, daha önce ABD'de satışı onaylanan veya tüketiciler tarafından satın alınmış robotları kapsamıyor. Yasak, esas olarak henüz piyasaya sürülmemiş yeni modellerin FCC onayı almasını, ithal edilmesini, pazarlanmasını ve satılmasını engelliyor. Bununla birlikte FCC'nin gerekli görmesi halinde daha önce verilmiş bazı satış izinlerini geri çekme yetkisinin bulunduğu da belirtiliyor. Federal hükümetin ve federal kurumların kullanacağı sistemler ise düzenlemenin dışında tutuldu. ABD Savunma Bakanlığı tarafından koşullu onay verilen ve kabul edilemez bir güvenlik riski taşımadığı değerlendirilen gelişmiş robotik cihazlar yasaktan muaf olacak. Güç invertörlerinde ise Savunma Bakanlığı veya İç Güvenlik Bakanlığı tarafından özel izin verilen sistemlere istisna tanınabilecek.
Trump yönetiminden bir yetkili, sınırlamanın yalnızca tamamlanmış halde ABD'ye getirilen robotlar için geçerli olmadığını açıkladı. Buna göre cihazın montajı Amerikan topraklarında yapılsa bile, üretim maliyetinin ya da parçalarının yüzde 35'inden fazlasının yabancı kaynaklı olması halinde ürün yabancı üretim kapsamına alınabilecek. Böylece yabancı parçaları ABD'de bir araya getirip yerli üretim etiketi kullanma yolunun da kapatılması amaçlanıyor.
Hedefte Çinli Unitree de var
Düzenlemenin resmî metninde tek bir ülke ya da şirket doğrudan hedef gösterilmese de, kararın en büyük etkisinin Çinli üreticiler üzerinde hissedilmesi bekleniyor. Reuters, dünyanın önde gelen insansı ve dört ayaklı robot üreticilerinden Unitree'nin yeni sınırlamaların odağındaki şirketlerden biri olduğunu bildirdi. ABD yönetimi, Çin'in robotik, yapay zekâ, nadir toprak elementleri ve enerji ekipmanlarındaki hızla büyüyen ağırlığını gelecekte Amerikan tedarik zincirlerini baskı altına alabilecek stratejik bir tehdit olarak değerlendiriyor.
Çin yönetimi ise Washington'ın kararına tepki göstererek ekonomik ve teknolojik meselelerin ulusal güvenlik gerekçesiyle siyasallaştırılmaması gerektiğini savundu. Pekin, Çinli şirketlerin meşru haklarının zarar görmesi halinde gerekli karşı adımları atacağını bildirirken, karşılıklı kısıtlamaların iki ülke arasındaki ticari ilişkileri daha da sertleştirebileceği uyarısında bulundu.
Trump'ın robot hesabı: Yasakla, sonra fabrikayı kur
Karar, Trump yönetiminin yalnızca Çin teknolojisini sınırlandırma değil, stratejik kabul edilen üretimi ABD'ye geri taşıma politikasının da bir parçası olarak görülüyor. Boston Dynamics'in ABD'de yıllık kapasitesi ilerleyen dönemde 30 bin robota ulaşabilecek bir üretim tesisi planladığı, Figure AI'ın San Jose'de seri robot montajı yaptığı ve Amerikan şirketlerinin sanayi tipi insansı robot pazarına yatırımlarını hızlandırdığı belirtiliyor. Böylece Washington, yabancı rakipleri pazarın dışında tutarken Amerikan şirketlerine büyüyebilecekleri korumalı bir alan açmayı hedefliyor.
Tesla da Optimus adlı iki ayaklı insansı robotunun seri üretimi için hazırlıklarını sürdürüyor. Şirketin ikinci çeyrek raporunda Fremont fabrikasında eski Model S ve Model X hatlarının kaldırılmasının ardından Optimus üretim alanının inşasına başlandığı ve üretimin yıl içinde devreye alınmasının planlandığı açıklandı. Tesla ayrıca Austin'de robotun pil ve üretim altyapısı için personel alırken, Fremont tesisini Optimus üretiminin merkezlerinden biri olarak tanımlıyor. Ancak mevcut faaliyetlerin önemli bölümünün tam üretimden çok montaj niteliği taşıdığına dikkat çekiliyor.
Trump yönetiminin hamlesi, Washington ile Pekin arasında telefon, telekomünikasyon, çip, yapay zekâ ve drone teknolojileri üzerinden yürüyen rekabetin artık hareket eden makinelere kadar uzandığını gösterdi. ABD, bir yandan yabancı robotların kritik tesislerde dolaşmasını ulusal güvenlik tehdidi sayarken, diğer yandan Amerikan yapımı robotların aynı fabrikalarda çalışması için milyarlarca dolarlık yeni bir sektör kurmaya hazırlanıyor. Özetle Washington'ın robot politikasında yeni parola oldukça açık: Robot çalışabilir; ancak pasaportunda Çin yazmayacak.
