İstanbul'un Sel Risk Haritası Yapay Zeka ile Belirlendi
Megakent İstanbul için dikkat çekici bir çalışma gerçekleştirildi. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Afet Yönetimi Enstitüsü ve Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) işbirliğiyle, ilçe bazlı sel risk haritalandırması yapay zeka teknolojisi kullanılarak hazırlandı. Bu çalışma, Türkiye'de ilk kez yapay zeka tabanlı bir karar destek algoritmasıyla gerçekleştirilen kapsamlı bir risk değerlendirmesi olma özelliği taşıyor.
En Riskli ve En Az Riskli İlçeler Açıklandı
Çalışmanın sonuçlarına göre, İstanbul'da sel riskinin en yüksek olduğu ilçeler Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu olarak belirlendi. Risk sıralamasında bu ilçeleri Bahçelievler, Bayrampaşa, Zeytinburnu, Esenler ve Kağıthane takip ediyor. Buna karşılık, sel riskinin en düşük olduğu ilçeler ise Adalar, Şile, Silivri, Sarıyer ve Çekmeköy şeklinde sıralanıyor.
Projenin yürütücüsü Doç. Dr. Ömer Ekmekcioğlu, iklim değişikliği ve yoğun kentleşme baskısı nedeniyle şiddetli yağışlara bağlı sel olaylarının arttığını vurgulayarak, çalışmayı nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu İstanbul'da gerçekleştirdiklerini ifade etti. Ekmekcioğlu, risk değerlendirmesinde tehlike, maruziyet ve kırılganlık unsurlarını birlikte ele aldıklarını belirtti.
Yapay Zeka Algoritması ile Yüksek Doğruluk Oranı
Çalışmanın en önemli ve yenilikçi yanı, yapay zeka algoritmasının kullanılması oldu. Doç. Dr. Ekmekcioğlu, geçmiş sel olaylarından öğrenen ve çevresel faktörlerle ilişkileri analiz eden bir yapay zeka algoritması geliştirdiklerini açıkladı. Bu algoritma sayesinde, bölgenin topografya, eğim, drenaj ağı ile hidrolojik, meteorolojik ve jeomorfolojik özellikleri geçmiş sel olaylarıyla ilişkilendirilerek, sel riski %90 ila %95 doğruluk oranıyla tahmin edilebildi.
Ekmekcioğlu, "Tehlike bağlamında yaklaşık 15 farklı göstergeyi, risk bağlamında ise hem kırılganlık hem de maruziyet olarak toplamda yaklaşık 20 göstergeyi ilçe bazlı olarak belirledik. Her bir göstergeye ilişkin verileri toplayarak analiz ettik ve İstanbul genelinde sel riskinin mekansal dağılımını ortaya koyduk." dedi.
Avrupa Yakası'nda Risk Daha Fazla
Çalışmada dikkat çeken bir diğer nokta ise Avrupa Yakası'ndaki sel riskinin Anadolu Yakası'na göre daha yüksek olması. Özellikle nüfus yoğunluğunun fazla olduğu Esenler, Güngören, Bağcılar gibi bölgelerde sel riskinin arttığı gözlemleniyor. Anadolu Yakası'nda ise Üsküdar, Ümraniye, Ataşehir, Kadıköy gibi ilçelerde riskin yüksek olduğu, ancak Avrupa Yakası'ndaki ilçelerle kıyaslandığında biraz daha düşük seviyede kaldığı belirtiliyor.
Doç. Dr. Ekmekcioğlu, İstanbul'un yüzey alanının yaklaşık %10'luk bir kısmının yüksek sel tehlikesi altında olduğunu, bu alanların çok ciddi bir nüfus yoğunluğunu barındırdığını ve bu durumun riski artırdığını vurguladı.
Sel Riskini Azaltmak İçin Öneriler
Çalışma kapsamında sel riskini azaltmaya yönelik öneriler de sunuldu. Doç. Dr. Ekmekcioğlu, İstanbul gibi yoğun kentleşmiş bir şehirde doğa temelli çözümlerin hayata geçirilmesi gerektiğini belirterek şu önerilerde bulundu:
- Yağmur suyu hasadı sistemlerinin yaygınlaştırılması
- Yağmur bahçeleri ve geçirimli zemin uygulamaları
- Çatılarda yağmur suyunun biriktirilmesi ve geri kazanımı
- Yağışın akışa dönüşmesinin geciktirilmesi için altyapı iyileştirmeleri
Bu çalışma, iklim değişikliğinin etkileri ve kentleşme baskısı altındaki megakentlerde afet risk yönetimi için yapay zeka teknolojilerinin nasıl etkin bir şekilde kullanılabileceğini gösteren önemli bir örnek teşkil ediyor. İstanbul'un sel risk haritasının belirlenmesi, gelecekte alınacak önlemler ve şehir planlaması açısından kritik veriler sunuyor.
