Üretken yapay zeka araçlarının sayısındaki hızlı artış, kullanıcıları yeni bir sorunla karşı karşıya bırakıyor: yapay zeka yorgunluğu. Galatasaray Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekan Yardımcısı Yaşar Şekerci, kullanıcıların 'Yapay zeka araçlarının hepsini deneyeceğim' anlayışıyla hareket etmesinin bu duruma yol açabileceğini belirterek, kişilerin kendi ihtiyaçlarına uygun birkaç aracı yetkin kullanmasının yeterli olabileceğini ifade etti.
Yapay zeka araçlarının çeşitliliği ve kullanım zorlukları
Yapay zeka araçları, günlük yaşamda rutin ve tekrarlı işlerde önemli kolaylıklar sağlarken, araştırma, analiz, karar verme ve özgün üretim gerektiren işlerde henüz istenilen seviyede değil. Şekerci, bu tür işlemlerde yapay zekanın konunun bağlamını ve derinliğini bilmediğini, bu nedenle sürekli takip sorularıyla ilerlemek zorunda kaldığını belirtti. Kullanıcılar, daha iyi bir çıktı alabilmek için tekrar eden sorgulamalarla ilerliyor; bu da beklentiler ile teknolojinin mevcut sınırları arasındaki farktan kaynaklanıyor.
Üretken yapay zeka araçları yalnızca ChatGPT, Gemini, Claude gibi genel modellerle sınırlı değil; görsel üretim, video, ses ve transkripsiyon gibi farklı alanlara yönelik çok sayıda araç bulunuyor. Şekerci, 'Yapay zeka araçlarının hepsini deneyeceğim, hepsini kullanacağım, bütün araçları deneyip hareket edeceğim derseniz, bu durum yapay zeka yorgunluğuna (AI Fatigue) neden olur' diye konuştu.
FOMO ve FOBO'nun etkisi
Şekerci, bu süreçte 'gelişmeleri kaçırma korkusu' (FOMO) ve 'daha iyi seçeneği kaçırma korkusu' (FOBO) duygularının da etkili olabileceğine dikkat çekti. Teknolojinin hızlı ilerlemesi, kullanıcıda sürekli yeni araçları takip etme baskısı oluşturabiliyor. Ancak her aracın herkes için gerekli olmadığını vurgulayan Şekerci, kişilerin kendi ihtiyaçlarına uygun birkaç aracı yetkin kullanmasının yeterli olabileceğini belirtti.
Eleştirel yaklaşım ve teyit önemli
Yapay zeka kullanımında sürekli yeni denemeler yapmanın ve istenen sonuca ulaşmak için tekrar tekrar ilerlemenin kullanıcı üzerinde ek bir yük oluşturabileceğini dile getiren Şekerci, yapay zeka okuryazarlığında eleştirel yaklaşımın önemine değindi. Üretilen çıktıların olduğu gibi kabul edilmemesi gerektiğini, yapay zekanın halüsinasyon görerek doğru görünen ancak gerçeğe dayanmayan sonuçlar da üretebileceğini belirtti. Şekerci, 'Yapay zekaya tümden güvenmek ya da tamamen her şeye şüpheyle yaklaşmak yerine hep bir kontrol ve teyit ederek bakmak önemli' değerlendirmesinde bulundu.
Şekerci, yapay zeka kullanıcısını bir orkestra şefine benzeterek, 'Buradaki rolümüzün bir süpervizör, bir orkestra şefi gibi olduğunu düşünüyorum. Birçok farklı yapay zeka aracı var, sen o işi yapan, yöneten kişisin' ifadelerini kullandı. Etkili bir kullanım için kişinin öncelikle hedefini ve ortaya çıkarmak istediği sonucu bilmesi gerektiğini anlatan Şekerci, amaçsız kullanımın verimli sonuç veremeyeceğini söyledi.
Yapay zeka insanın yerini alamaz
Yapay zekanın insanın yerine geçen bağımsız bir üretici olarak değil, insan tarafından yönlendirilen bir araç olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Şekerci, şöyle konuştu:
'Yapay zekanın her zaman verim garantisi yok. Bazen biz işlem yaparken şunun farkına varırız: Ben bu işi kendim 3 dakikada yapabilirim. Yapay zekaya bunu attım, ona bir şeyleri açıklamak o işi yapmaktan daha zor geldi. Dediğimiz durumlarda oturup kendimiz yapabiliriz. Bu bir fayda-maliyet hesabı olarak düşünülebilir.'
Karar verme, strateji geliştirme ve özgün üretim gibi alanlarda yapay zekanın tamamen insanın yerini alamayacağını vurgulayan Şekerci, 'Sana bir fikir verebilir, farklı bakış açıları oluşturabilir. Senin fikrin vardır, onu bir yere götürebilir, sen sonra onun üzerine bir şey koyabilirsin. Ama hiç fikri olmayan insana yapay zeka hiçbir şey yapamaz.' dedi.
Yapay zeka bir dönüşüm aracı
Şekerci, yapay zekanın kullanımında temel noktanın, bu teknolojinin zihindeki konumlandırılması olduğunu belirtti. Yapay zekanın önemli bir dönüşüm aracı olduğunu ancak insanın yerine geçen bağımsız bir sistem olarak görülmemesi gerektiğini dile getiren Şekerci, 'Elektriğin bulunuşu gibi düşünebiliriz bunu. Elektrik ortaya çıktıktan sonra nasıl bir sürü araç çıktıysa yapay zeka çıktıktan sonra da hayatımızda, işimizde değişimler, dönüşümler oluyor. Ama sonunda bunun bir araç olduğunu, hayatımızı ve işimizi kolaylaştıracak bir parça olduğunu unutmamak gerekiyor.' ifadelerini kullandı.
