Sosyal medyada yayılan yapay zekâ videoları artık 7'den 70'e herkesi ikileme düşürüyor. Gerçekle sahtenin birbirine karıştığı bu çağda milyonlarca kişi izlediği görüntünün kurgu mu yoksa gerçek mi olduğunu anlamakta zorlanırken, özellikle hassas değerlerimize dokunan içerikler toplumda kargaşaya neden oluyor. Peki bir videonun yapay zekâ ile hazırlandığını nasıl anlayacağız?
Bir video düşüyor sosyal medyaya... Dakikalar içinde binlerce kişi izliyor, öfke, korku, şaşkınlık gibi bir sürü farklı duygu yaşanıyor. Yorumlara bakıyoruz bir taraf videonun yapay zekâ ile hazırlandığını savunuyor diğer taraf ise gerçek olduğunu, bunun için de bir kavga veriliyor... Ancak o görüntünün gerçekten yaşanıp yaşanmadığını artık hiçbirimiz ayırt edemiyoruz. Gençler, çocuklar, büyüklerimiz 7'den 70'e herkes gerçek mi yoksa sahte mi ikilemine düşüyor.
Yapay zekâ teknolojisinin geldiği noktada bir insanın hiç söylemediği sözler söyletilebiliyor, hiç yaşanmamış olaylar gerçekmiş gibi servis edilebiliyor. En tehlikeli kısım ise toplumumuzun hassas değerlerine dokunan, dini ve siyasi olaylar üzerinden hazırlanan sahte videolar kısa sürede milyonlara ulaşıyor. Teknoloji gelişmeye devam ederken gerçeğin yerini manipülasyon alma tehlikesi her geçen gün büyüyor. Sosyal medyada gördüğümüz her görüntüye inanmanın bedeli ağırlaşıyor. Bizler de artık aynı soruyu soruyoruz: Sadece uzmanlar mı bir video ya da görselin gerçek veya sahte olup olmadığını anlayabilir? Biz nasıl ayırt edeceğiz?
Bu hafta, yapay zekâ ile hazırlanan sahte video ve görselleri nasıl ayırt edebileceğimizi Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık ile konuştuk.
Manipülasyona Gelmeyin
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, bugün sosyal medyada karşımıza çıkan her görüntünün ya da videonun gerçek olduğunu varsaymanın ciddi bir hata olabileceğini belirtti. Yapay zekâ teknolojilerinin artık yalnızca fotoğraf üretmekle kalmadığını, hiç yaşanmamış olayları olmuş gibi gösterebildiğini ve insanların hiç söylemediği sözleri söylemiş gibi videolar hazırlayabildiğini ifade etti. Toplumsal, dini ve siyasi içeriklerin toplumun hassas fay hatlarına temas ettiği için burada kullanılan yapay zekâ destekli sahte videoların çok daha büyük risk taşıdığını vurguladı.
Örneğin bir siyasetçinin hiç söylemediği bir açıklamanın gerçekmiş gibi sunulması, bir din insanının manipüle edilmiş videosunun dolaşıma sokulması ya da toplumsal bir olayın çarpıtılmış görüntülerle servis edilmesi ciddi kutuplaşmalara yol açabilir. İnsanlar öfke, korku veya panik duygusuyla hareket ettiğinde içerikleri sorgulamak yerine hızlı tepki verme eğilimi gösterebiliyor. Bu durum yalnızca bilgi kirliliği değil, aynı zamanda toplumsal güvenin zedelenmesi, infial oluşması ve psikolojik manipülasyon gibi sonuçlar doğurabilir.
Ayrımı Nasıl Yapacağız?
Eskiden sahte görüntüler çoğu zaman düşük kalite, bozuk detaylar veya bariz montaj hataları nedeniyle anlaşılabiliyordu diyen Prof. Dr. Kırık, günümüzde yapay zekâ sistemlerinin yüz mimiklerini, ses tonunu, ışık geçişlerini ve insan davranışlarını çok daha gerçekçi şekilde taklit edebildiğini belirtti. Hatta bazı videolarda uzman olmayan bir kişinin sahteyi ayırt etmesinin neredeyse imkânsız hale geldiğini söyledi. Önümüzdeki süreçte bizi bekleyen en büyük riskin 'gerçeklik krizi' diyebileceğimiz bir durum olabileceğini ifade eden Kırık, insanların hem sahte içeriklere inanabileceğini hem de gerçek görüntüleri 'bu da yapay zekâdır' diyerek reddetmeye başlayabileceğini belirtti. Bu durumun bilgi güvenliği açısından ciddi bir kırılma yaratabileceğini vurguladı.
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, vatandaşların yapay zekâ ile oluşturulan görüntü ve videoları ayırt edebilmesi için dikkat etmesi gereken noktaları şöyle sıraladı:
1. Görüntüdeki Yapaylık Belirtileri
Yapay zekâ üretimi görüntülerde bazen yüz oranlarında simetri bozuklukları, gereğinden fazla pürüzsüz cilt yapısı, doğal olmayan göz parlamaları veya arka planda anlamsız detaylar görülebilir. Örneğin bir kalabalık fotoğrafında bazı insanların ellerinin eksik ya da şekilsiz olması dikkat çekici bir işaret olabilir.
2. Ses ve Dudak Senkronundaki Hatalar
Videoda kişinin konuşmasıyla dudak hareketleri tam uyumlu değilse dikkatli olunmalıdır. Özellikle hızlı konuşmalarda ses ile ağız hareketi arasında küçük gecikmeler veya telaffuzla uyuşmayan dudak pozisyonları görülebilir. Bir kişi 'm' veya 'b' harfi söylerken dudak kapanması olması gerekirken bu hareket eksikse şüphe duyulabilir.
3. Mimik ve El Hareketlerindeki Bozukluklar
Yapay zekâ videolarında bazen yüz ifadeleri gereğinden fazla donuk olabilir ya da doğal olmayan ani geçişler yaşanabilir. El hareketlerinde parmak sayısının anormal görünmesi, ellerin bir nesnenin içinden geçiyormuş hissi vermesi veya jestlerin vücut diliyle uyumsuz olması önemli ipuçlarıdır.
4. Işık, Gölge ve Detay Hataları
Gerçek görüntülerde ışık ve gölge belirli bir fizik kurallarına göre ilerler. Ancak yapay zekâ içeriklerinde yüzün bir tarafına düşen ışık ile arka plan gölgesi arasında uyumsuzluk görülebilir. Küpe, gözlük, saç çizgisi veya diş detaylarında bulanıklık ya da şekil bozuklukları da dikkat edilmesi gereken işaretler arasında yer alır.
5. Haberin Doğruluğunu Kontrol Etme Yöntemleri
Bir video ya da görsel görüldüğünde ilk yapılması gereken şey hemen paylaşmak değil, kaynağı kontrol etmektir. İçeriğin güvenilir haber kuruluşlarında yer alıp almadığına bakılmalı, farklı platformlarda doğrulanıp doğrulanmadığı araştırılmalı ve mümkünse tersine görsel arama yapılmalıdır. Özellikle 'şok', 'hemen paylaş', 'medya bunu gizliyor' gibi ifadeler içeren paylaşımlar manipülasyon amacı taşıyabilir. Günümüzde en büyük güvenlik refleksi, hız değil doğrulama alışkanlığıdır.
