Yapay Zeka'nın Ekolojik Bedeli: Veri Merkezleri Su ve Enerji Tüketimiyle Sürdürülebilirliği Tehdit Ediyor
Yapay zeka teknolojileri ve büyük dil modellerinin kullanımındaki küresel artış, endüstriyel ölçekteki veri merkezlerinde tüketilen enerji ve su miktarıyla çevresel sürdürülebilirlik tartışmalarını alevlendiriyor. Uzmanlar, bu teknolojilerin çevresel maliyetinin giderek daha kritik bir sorun haline geldiğini vurguluyor.
Enerji Tüketimi 2030'da 945 Milyar Kilovatsaate Ulaşacak
Başkent Üniversitesi Sürdürülebilir Çevre Uygulama ve Araştırma Merkezi (BÜÇEM) Müdürü Prof. Dr. Nazmiye Erdoğan, yaptığı açıklamada, büyük dil modellerinin yer aldığı veri merkezlerinin su ihtiyacını kırsal bölgelerdeki içme suyu ve yer altı su kaynaklarından karşıladığını belirtti. Erdoğan, tüketilen enerji miktarının da oldukça yüksek olduğunu ifade ederek, araştırmalara göre 2030 yılında yapay zeka veri merkezlerindeki enerji tüketiminin 945 milyar kilovatsaate ulaşacağının tahmin edildiğini söyledi.
Prof. Dr. Erdoğan, "Bu nedenle geleceğin yapay zekasının daha sürdürülebilir şekilde sağlanması gerekiyor. Büyük dil modellerinin eğitilmesi için de yüksek miktarlarda enerji ve su harcanıyor" dedi.
Su Bazlı Soğutma Sistemleri Kritik Sorun
Erdoğan, veri merkezlerindeki en büyük sorunlardan birinin su bazlı soğutma sistemleri olduğuna dikkat çekti: "Hava soğutmalı sistemler çok fazla enerji veya su harcamıyor fakat su bazlı olduğu zaman 1 kilovatsaat harcama için 1,8-2 litre su tüketimi yapılıyor. Bu durum, Hollanda ve Almanya gibi ülkelerde yerel su kaynaklarının kullanılmasına ve vatandaşların tepkisine neden oluyor."
Vericilerin soğutulması için kullanılan suların bölgedeki dere yataklarına verilebildiğini belirten Erdoğan, bunun su altı yaşamı ve ekolojik yapının zarar görmesine yol açtığını vurguladı.
24 Saat Çalışan Sistemler ve Bilinçli Kullanım
"24 saat çalışıyor şu an yapay zeka. Her tıklama enerji harcıyor, siz o enerjiyi harcarken sunucunun da soğutma işlemi başlıyor. Yani enerji ve su tüketimiyle ilgili bir döngü var orada" diyen Erdoğan, sistemleri daha bilinçli kullanarak bu yüklerin azaltılabileceğini ifade etti.
Erdoğan, çevresel etkilere yönelik eleştirilerin yapay zeka şirketlerini sorumluluk almaya sevk edeceğini belirterek, şirketlerin enerji tüketim miktarlarını kamuoyuyla paylaşması ve aldıkları önlemleri içeren bir yapay zeka kullanım çerçevesi oluşturmaları gerektiğini kaydetti.
Kapalı Devre Sistemler ve Yeni Teknolojiler
Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selim Sanin ise bazı veri merkezlerindeki soğutma sistemlerinin kapalı devre çalıştığını, bu sayede aynı suyun birkaç defa soğutma amaçlı kullanılabildiğini açıkladı. Sanin, yapay zeka donanımlarının çevre dostu şekilde tasarlanması gerektiğine dikkat çekti.
"Belki daha az soğutulması gereken sistemlere yönelmek gerekiyor. Belki şu anda kullanmadığımız yepyeni teknolojileri yavaş yavaş kullanıma hazır hale getirmemiz, yeni yazılım yaklaşımlarıyla desteklememiz gerekiyor" diyen Sanin, yapay zekanın suyla olan bağlantısının iyi tasarımlar geliştirilerek doğru yönetilebileceğini söyledi.
Küresel Bir Problem ve Etik Boşluklar
Gelecek yıllarda insanın yapay zekayla ilişkisinin kaçınılmaz olarak artacağını belirten Sanin, "Yapay zeka kullanımın belli standartlara oturtulması şart. Ne zaman kullanılmalı, hangi konulara girmeli, hangi konulara girmemeli, ciddi şekilde değerlendirmek gerekiyor. Bu aslında küresel bir problem, etik boşluklarımız var" ifadelerini kullandı.
Sanin, şöyle devam etti: "Her soruyu ona sormadan yapabileceğinizi bilirseniz, gerçekten ihtiyaç duyduğunuz soruları onunla paylaşıp ondan bilgi almak, yönlendirme almak isterseniz, bu bilinci insanlarda oluşturursanız enerji kullanımını, yapay zekaya olan bağımlılığı biraz daha kırmış olursunuz. Yani bunun bedava olmadığını, bize değil bütün küresel yapıya bir maliyetinin olduğunu bilip onu bir kültüre dönüştürebiliriz."
Prof. Dr. Sanin, yapay zekayı geliştiren şirketlerin bir felsefesi ve etik bakış açısının olması gerektiğini, geliştirdikleri teknolojinin bir değer yargısından geçmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
