Dünyada en çok dilin konuşulduğu ülke, ilk duyanları şaşırtıyor. Pasifik'te, Avustralya'nın kuzeyinde yer alan Papua Yeni Gine, 841 yaşayan diliyle bu alanda zirvede yer alıyor. Ülkede komşu iki köy bile çoğu zaman birbirini anlamıyor, çünkü diller akraba bile değil.
Dil Sayısı Şaşırtıyor
Ethnologue'un 2026 verilerine göre, dünyada bilinen 7.170 yaşayan dilden her on biri Papua Yeni Gine'de konuşuluyor. Avrupa kıtasının tamamında konuşulan dil sayısı bile bu rakamın çok altında. Listede ikinci sırada 721 dille Endonezya, üçüncü sırada ise 538 dille Nijerya yer alıyor. Papua Yeni Gine, Endonezya'dan 120 dil fazlasına sahip olmasına rağmen nüfusu 10 milyon civarında; Endonezya'nın nüfusu ise 280 milyonu aşıyor.
Diller Birbirinden Bağımsız
Bu diller şive ya da lehçe değil; gramer ve sözcük dağarcıkları tamamen farklı. Bir köyün dili ile yamacın öteki tarafındaki köyün dili, Türkçe ile Japonca kadar uzak olabiliyor. Bu çeşitliliğin temel nedeni coğrafya: Ülke dağlar ve derin vadilerle bölünmüş durumda. Yüzyıllar boyunca vadiler arasındaki topluluklar neredeyse hiç temas kurmamış, kendi dillerini izole bir şekilde geliştirmiş.
Ortak Dil Tok Pisin
Bu kadar dil arasında iletişim, İngilizce temelli bir karma dil olan Tok Pisin ile sağlanıyor. Tok Pisin, ülkenin ortak iletişim diline dönüşmüş durumda. Sözcükleri çoğunlukla İngilizceden gelse de telaffuzu farklı. En bilinen örneklerden biri "wantok" (one talk) sözcüğü; aynı dili konuşan kişi anlamına geliyor ancak hemşeri, dost ve dayanışma ağını ifade ediyor.
Dil Zenginliği Hızla Kayboluyor
Papua Yeni Gine, dünyanın en zengin dil hazinesine sahip olmasına rağmen bu hazineyi en hızlı kaybeden ülkelerden biri. 2025'te yayımlanan analizler, yerli dillerin yaklaşık üçte birinin yok olma tehlikesi altında olduğunu gösteriyor. Son yıllarda bir düzine kadar dil, son konuşan kişisiyle birlikte tamamen sustu.
Bir dilin ölmesi, yalnızca birkaç bin kelimenin kaybı değil; o dilde anlatılan masallar, akrabalık adları, bitki ve hayvan isimleri, kuşaktan kuşağa aktarılan bir bakış açısı da siliniyor. Kaybı hızlandıran en önemli etken ise ortak dil Tok Pisin. Yaklaşık 4 milyon kişinin konuştuğu Tok Pisin, özellikle başkent Port Moresby gibi şehirlerde ve genç kuşaklar arasında hızla yayılıyor.
Şehre göç eden bir aile düşünün: Anne baba köy dilini biliyor ancak mahallede, okulda, çarşıda herkes Tok Pisin konuşuyor. Çocuk doğal olarak işine yarayan dile sarılıyor, dedesinin köy dilini giderek daha az duyuyor. Araştırmalara göre, bugün ailelerin yalnızca üçte birinde çocuklar hâlâ eski yerli dilini öğrenerek büyüyor. Bir dil bu döngüye girdiğinde geri dönüşü zorlaşıyor; konuşan sayısı azaldıkça dil önce evden mutfağa, sonra yalnızca en yaşlıların hafızasına çekiliyor, o kuşak gidince dil de yok oluyor.
Ethnologue her yeni baskısında listeyi güncelliyor ve Papua Yeni Gine'nin dil sayısı son baskılarda artmıyor, aksine düşüyor.
