Sosyal Medyada Köklü Değişiklik: Yapay Zeka Etiketi Zorunlu
Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmi Gazete'de yayımlanan yeni yönetmelik, sosyal medyada içerik üretim ve reklam kurallarını yeniden belirledi. 'Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik' ile özellikle yapay zeka kullanımı, gizli reklamlar, yeşil aklama ve çocuk koruması alanlarında önemli düzenlemeler getirildi.
Yapay Zeka İçeriklerine Etiket Zorunluluğu
En dikkat çekici madde, yapay zeka ile oluşturulan ve insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin 'yapay zekayla üretildiği' ibaresiyle etiketlenmesi zorunluluğu oldu. Reklam Kurulu'nun saha verilerine göre, özellikle deepfake içerikler tüketicilerin karar verme sürecini manipüle ediyor. Bu düzenleme ile tüketicinin rasyonel karar verme zemini korunacak. Ayrıca, gerçek kişilerin dijital kopyalarının bir ürünü bizzat denemiş gibi gösterilmesi tamamen yasaklandı. Son dönemde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Lionel Messi ve Cristiano Ronaldo gibi isimlerin sahte görüntüleriyle ürün pazarlanması bu yasağın gerekçeleri arasında yer aldı.
'Karanlık Tasarımlar' ve Sahte Aciliyet Denetimi
Yönetmelik, tüketicileri istemedikleri işlemlere yönlendiren, üyelikten çıkmayı zorlaştıran veya stokta son ürün kalmış gibi sahte aciliyet oluşturan 'karanlık tasarımları' da hedef alıyor. Reklam Kurulu bu tür tasarımları denetleyecek; ihlal durumunda içerik durdurma ve para cezası gibi yaptırımlar uygulanacak.
Influencer Ekonomisi Kayıt Dışılıktan Çıkıyor
Sosyal medya fenomenlerinin 'tavsiye' adı altında yürüttüğü milyarlarca liralık reklam trafiği de düzenlemeye tabi tutuldu. Artık her türlü menfaat ilişkisi (hediye ürün, davet, indirim) 'reklam' veya 'tanıtım' ibaresiyle açıkça belirtilmek zorunda. Reklam Kurulu'nun geçmiş kararlarında sıkça rastlanan 'paylaşımın reklam olduğunun anlaşılmaması' nedeniyle verilen cezalar, bu düzenlemeyle genel bir kural haline geldi. Amaç, influencer ekonomisini kayıt dışılıktan ve güven kaybından kurtarmak.
Yeşil Aklamaya Sınırlama
Küresel ölçekte yaygınlaşan 'yeşil aklama' (greenwashing) uygulamaları da düzenlemeden nasibini aldı. 'Doğa dostu', 'sürdürülebilir' gibi çevreci iddialar, üniversite onayı veya akredite kuruluş belgesi olmadan reklamlarda kullanılamayacak. Bu adımla çevresel hassasiyeti yüksek tüketicilerin duygusal manipülasyonla istismarının önlenmesi ve dürüst üretim yapan firmaların haksız rekabete karşı korunması hedefleniyor.
Çocuklara Yönelik Koruma Duvarı
Yeni düzenleme, çocukların oyun ve internet alışkanlıkları üzerinden kişisel verilerinin analiz edilerek (profilleme) onlara özel reklam içerikleri sunulmasını yasaklıyor. Böylece çocukların sosyal medyada bir meta olarak kullanılmasının önüne geçilmesi planlanıyor.
Yaptırımlar: Durdurma ve Para Cezası
Denetimler sonucu aykırılık tespiti halinde Reklam Kurulu resen inceleme başlatıyor. 2026 yılı için uygulanan idari para cezaları 79 bin 161 lira ile 31 milyon 808 bin 530 lira arasında değişiyor. Ceza tutarları, reklamın yayınlandığı mecraya ve ihlalin türüne göre farklılık gösteriyor.
Sosyal Medya Dolandırıcılık Kapısı Olmaktan Çıkarılacak
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, Türkiye'de internet kullanıcılarının yüzde 89,5'i sosyal medya platformlarında aktif olarak zaman geçiriyor. Bu durum, kötü niyetli kişiler için dijital dünyayı bir 'dolandırıcılık kapısı' haline getirebiliyor. Bakanlık, yeni düzenlemeyle e-postalardan mesajlaşma uygulamalarına, sosyal medya platformlarından çevrim içi alışveriş sitelerine kadar her dijital etkileşimdeki potansiyel tehditlerin önüne geçmeyi hedefliyor.
