TYT yarın, 20 Haziran sabahı milyonlarca aday salona girecek. Cebe atılacak son matematik kuralı şu: ÖSYM'nin net hesabında her 4 yanlış cevap 1 doğruyu siliyor, boş bırakılan soru ise hiçbir şey götürmüyor. Bu yüzden emin olmadığınız bir soruyu yanlış işaretlemek, çoğu zaman onu boş bırakmaktan daha pahalıya patlıyor.
4 yanlış 1 doğruyu götürür, boş bırakmak bedavaya gelir
ÖSYM kılavuzuna göre ham puanın çıktığı net formülü tek satır: Net = Doğru sayısı − (Yanlış sayısı ÷ 4). Dört yanlış cevap, doğru bir cevabı tamamen siler. Boş bıraktığınız soru bu hesaba hiç girmez, ne artı ne eksi yazar. Aynı kural TYT'de de AYT'de de geçerli, iki oturum da bu formülle hesaplanıyor. Fark burada açılıyor.
Somut bir örnek tabloyu netleştirir. 120 soruluk TYT'de "biliyorum ama emin değilim" diyerek girdiğiniz 20 soruyu yanlış işaretlerseniz, 20 ÷ 4 hesabıyla 5 net silinir. Aynı 20 soruyu boş bıraksanız kaybınız sıfır. Beş net, sıralamada binlerce basamak demek.
Rastgele tahmin ne kazandırır? Hesabın sonucu şaşırtıcı
"Madem boş sıfır, bari rastgele işaretleyeyim, belki tutar" diye düşünen aday çoktur. Mantıklı görünür ama matematik başka şey söylüyor. Beş şıklı bir soruyu hiçbir fikriniz yokken tamamen rastgele işaretlediğinizde, beşte bir ihtimalle doğru tutturup 1 puan kazanır, beşte dört ihtimalle yanlış yapıp 0,25 puan kaybedersiniz. İkisini birleştirince kazanç ile kayıp tam olarak birbirini götürür ve beklenen değer sıfıra iner. Yani körlemesine tahmin etmek ile soruyu boş bırakmak, kâğıt üzerinde aynı kapıya çıkıyor. Ne kazandırıyor ne kaybettiriyor.
Bir şık eleyebiliyorsanız kural değişiyor
Türkçe kaynakların çoğu "emin değilsen boş bırak" deyip geçer. Oysa şıkları eleyebildiğiniz anda hesap baştan kuruluyor. Beş şıktan birini kesin yanlış diye saf dışı bırakabiliyorsanız, geriye dört şık kalır ve doğru tutturma ihtimaliniz dörtte bire çıkar. Hesap artık sıfırın üstünde, beklenen değer yaklaşık artı 0,06. Küçük ama pozitif. İki şıkı birden eleyip üç şıka indiyseniz tablo daha da belirginleşir, beklenen değer artı 0,17'ye tırmanır. Eleyebildiğiniz her şık sizi kâra biraz daha yaklaştırıyor. Pratik karşılığı net: elinizde tek bir mantıklı eleme bile varsa, o soruyu boş bırakmak puan kaybettirir. "Çoğu zaman boş bırak" kuralının "çoğu zaman" kısmı tam da bu yüzden duruyor, "her zaman" değil.
Tuzak seziyorsanız durun
Beklenen değer hesabı kâğıtta temiz, sınav salonunda işler biraz farklı yürür. Çünkü bazı yanlış şıklar rastgele değil, sizi kandırmak için özenle yerleştirilmiş çeldiriciler. Bir soruda iki şık birbirine fazla yakınsa, ya da bir şık ötekilerden anlamsızca uzun ve süslüyse, ya da "hepsi" veya "hiçbiri" gibi ifadeler tam emin olamadığınız bir yerde karşınıza çıkıyorsa, sezdiğiniz o "kolay" cevap çoğu zaman kurulmuş tuzaktır. Böyle anlarda elediğinizi sandığınız şık aslında size bilerek elettirilmiş olabilir. Hiçbir somut dayanağınız yokken sadece içgüdüyle bu sularda yüzmek, beklenen değer avantajını da silip götürür. Şüpheniz buysa boş bırakmak en güvenli hamle.
Karar anında hangi soruyu işaret, hangisini boş?
Salonda saniyeler içinde verilecek karar üç basit ayrımı tutmaya bakar. Cevaptan eminseniz tartışmasız işaretlersiniz. Emin değilseniz ama en az bir şıkı gönül rahatlığıyla eleyebiliyorsanız yine işaretlemek lehinize, çünkü matematik artık sizden yana. Hiçbir fikriniz yoksa ya da ortada kurulmuş bir tuzak kokusu alıyorsanız o soruyu boş bırakıp zamanınızı bildiğiniz sorulara saklarsınız. 120 sorunun her birinde bu ayrımı doğru yapan aday, yarın sabah birkaç netini sırf strateji sayesinde cebe atar.
