Türkiye'de kadın sağlığına yönelik farkındalık son 10 yılda artsa da, düzenli tarama alışkanlığı istenilen seviyeye ulaşmadı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) raporlarına göre, erken teşhis kadın kanserlerinde hayati önem taşıyor.
Kendi Kendine Meme Muayenesi Oranları Arttı
2016 yılında 15 yaş ve üzeri kadınların yüzde 60,6'sı kendi kendine hiç meme muayenesi yapmamışken, bu oran 2025'te yüzde 44,8'e geriledi. Aynı dönemde ayda bir muayene yapanların oranı yüzde 19,7'den yüzde 23,9'a, 3 ayda bir muayene yapanların oranı yüzde 7,9'dan yüzde 11,7'ye ve 3 aydan uzun sürede muayene yapanların oranı yüzde 11,9'dan yüzde 19,6'ya yükseldi.
Mamografi Çektirme Oranında İyileşme
40 yaş ve üzeri kadınlarda hiç mamografi çektirmeyenlerin oranı 2016'da yüzde 56,2 iken, 2025'te yüzde 42,4'e düştü. Son 12 ayda mamografi çektirenlerin oranı yüzde 14,2'den yüzde 16,7'ye çıktı. 1-2 yıl arasında çektirenler yüzde 10,3'ten yüzde 12,3'e, 2-3 yıl arasında çektirenler yüzde 5,4'ten yüzde 9,6'ya, 3-5 yıl arasında çektirenler yüzde 6'dan yüzde 6,6'ya ve 5 yıldan uzun sürede çektirenler yüzde 8'den yüzde 12,4'e yükseldi.
Smear Testi Yaptıranların Sayısı Arttı
Rahim ağzı kanseri taraması için smear testi yaptırmayan kadınların oranı 2016'da yüzde 69,3 iken, 2025'te yüzde 59'a geriledi. Son 1 yılda test yaptıranlar yüzde 10,9'dan yüzde 11,8'e, 1-2 yıl arasında yaptıranlar yüzde 7,9'dan yüzde 8,7'ye, 2-3 yıl arasında yaptıranlar yüzde 3,6'dan yüzde 5,9'a, 3-5 yıl arasında yaptıranlar yüzde 3,2'den yüzde 4,7'ye ve 5 yıldan uzun sürede yaptıranlar yüzde 5,1'den yüzde 9,8'e çıktı.
Meme Kanseri Taraması OECD Ortalamasının Altında
OECD'nin 'Health at a Glance 2025' raporuna göre, meme kanseri kadınlarda kansere bağlı ölümlerin yüzde 15'i ile ikinci sırada yer alıyor. Türkiye'de meme kanseri taraması yaptıran kadınların oranı yüzde 37 ile OECD ortalaması olan yüzde 55'in altında. DSÖ verilerine göre, 2022'de dünyada yaklaşık 2,3 milyon kadında meme kanseri tespit edilirken, 670 bin ölüm gerçekleşti. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), mevcut eğilimin sürmesi halinde 2050'de yıllık yeni vaka sayısının 3,2 milyona, ölümlerin ise 1,1 milyona çıkabileceğini öngörüyor.
Rahim Ağzı Kanseri Verileri
DSÖ verilerine göre, kadınlarda en sık görülen dördüncü kanser türü olan rahim ağzı kanserinde 2022'de tahmini 660 bin yeni vaka görülürken, 350 bin ölüm gerçekleşti.
Türkiye'de Kadın Kanserine Bağlı Ölümler
TÜİK verilerine göre, meme kanseri nedeniyle 2018'de 4 bin 191 kadın hayatını kaybederken, bu sayı 2024'te 4 bin 693'e yükseldi. Rahim, rahim ağzı, tüp ve yumurtalık kanserleri nedeniyle ölenlerin sayısı 2018'de 3 bin 288 iken, 2024'te 3 bin 456 oldu. Toplamda kadın hastalıkları kanseri nedeniyle 2018'de 7 bin 479, 2024'te ise 8 bin 149 kadın öldü.
Uzman Görüşü: Farkındalık Düzenli Tarama Alışkanlığına Dönüşmeli
Lokman Hekim Üniversitesi Ankara Hastanesi Kadın Doğum ve Jinekolojik Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Vakkas Korkmaz, farkındalıktaki artışın olumlu olduğunu ancak düzenli tarama alışkanlığına dönüşmesi gerektiğini vurguladı. Korkmaz, 'Sağlık Bakanlığı'nın tarama programları, KETEM'lerin yaygınlaşması, aile hekimliği uygulamaları ve sosyal medyadaki sağlık içerikleri farkındalığı artırdı. Ancak smear testi ve mamografi yaptırmamış kadın oranı hâlâ yüksek. Erken tanı hayat kurtarır, bu nedenle düzenli tarama alışkanlığı kazanılmalı' dedi.
Ücretsiz Tarama Hizmetleri
Sağlık Bakanlığı, kadın kanserlerinin erken teşhisi için KETEM, Toplum Sağlığı Merkezleri, Sağlıklı Hayat Merkezleri, Aile Sağlığı Merkezleri ve Mobil Kanser Tarama araçları ile ücretsiz tarama hizmeti sunuyor. Kırsalda yaşayanlar ve dezavantajlı gruplar mobil araçlarla taranıyor.
