Brexit'in 10. Yılında İngiltere: Ekonomik Durgunluk ve Siyasi İstikrarsızlık
23 Haziran 2016'da Birleşik Krallık halkı, Avrupa Birliği'nden (AB) ayrılma kararı almak üzere sandığa gitti. O dönemde 'kontrolü geri alacağız' sloganıyla yürütülen kampanya, geniş halk desteği bulmuştu. Brexit taraftarları, ülkenin ekonomik dinamizmini yeniden kazanacağını, göçü kontrol altına alacağını ve 'Global Britain' vizyonuyla dünyanın en güçlü aktörlerinden biri olacağını savunuyordu. Ancak 10 yıl sonra Londra'da konuşulan başlıklar oldukça farklı: durgun ekonomi, düşük büyüme, yatırım eksikliği, artan yaşam maliyeti ve bitmeyen siyasi krizler.
Altı Başbakan ve Sarsılan Westminster Sistemi
Brexit sonrasında Birleşik Krallık tam altı başbakan gördü: David Cameron referandumun ardından görevden ayrıldı; onu Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss, Rishi Sunak ve son olarak Keir Starmer izledi. Bir zamanlar siyasi istikrarıyla örnek gösterilen Westminster Sistemi, son on yılda sürekli sarsılan bir yapıya dönüştü. Starmer'in istifasının Brexit'in onuncu yılına denk gelmesi, birçok yorumcu tarafından sembolik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Düşünce Kuruluşlarından Ortak Değerlendirme
Chatham House, UK in a Changing Europe, Centre for European Reform ve European Council on Foreign Relations gibi düşünce kuruluşlarının değerlendirmelerinde ortak bir vurgu dikkat çekiyor: Brexit artık yalnızca ekonomik maliyetlerle değil, devlet kapasitesi, uluslararası etkinlik ve stratejik yönelim üzerinden de tartışılıyor. Bir başka ifadeyle mesele, İngiltere'nin Avrupa'dan ayrılması değil; ayrıldıktan sonra nasıl bir küresel güç olacağıydı.
Kamuoyunda Pişmanlık ve Zihniyet Değişimi
İngiliz kamuoyunda dikkate değer bir zihniyet değişimi yaşandığı aşikar. Kamuoyu araştırmaları, Brexit'in ülkeye beklenen faydaları sağlamadığı kanaatinin giderek güçlendiğini gösteriyor. Özellikle genç kuşaklar Avrupa ile daha yakın ilişkileri desteklerken, iş dünyası da ticaret ve yatırım alanlarında AB ile daha kapsamlı iş birliği talep ediyor. On yıl önce 'ayrılalım' diyen toplumun önemli bir bölümü, bugün 'ilişkileri yeniden güçlendirelim' noktasına gelmiş durumda.
AB Tarafı: Duygusal Kapı Kapalı Değil Ama Şartlar Değişti
Brüksel'de İngiltere'ye yönelik 'duygusal kapı' tamamen kapanmış değil. Ancak, AB de artık 2016'nın AB'si değil. Kovid-19, Rusya-Ukrayna savaşı, enerji krizi ve savunma politikalarındaki dönüşüm, AB'yi daha bütünleşmiş ve daha temkinli bir yapıya dönüştürmüş durumda. Bugün öncelik yeni krizler üretmek değil, mevcut bütünlüğü koruyabilmek. Bu nedenle olası bir yakınlaşmada eski ayrıcalıkların geri gelmesi oldukça zor görünüyor. İngiltere yeniden Avrupa ailesine yaklaşacaksa, bunun şartlarını artık Londra değil, büyük ölçüde Brüksel belirleyecek.
Brexit'in En Önemli Sonucu: İngiltere'nin Değişen Rolü
Brexit'in belki de en önemli sonucu tam da burada yatıyor. Bir zamanlar Avrupa siyasetinin yönünü belirleyen ülkelerden biri olan Birleşik Krallık, bugün Avrupa ile ilişkilerini yeniden tanımlamaya çalışan bir aktör konumunda bulunuyor. Brexit'in en ağır etkisinin Avrupa'dan çok İngiltere üzerinde hissedildiği bir gerçek. AB yoluna devam etti; yeni güvenlik politikaları geliştirdi, ortak savunma projelerini hızlandırdı ve küresel rekabet şartlarına uyum sağlamaya çalıştı. İngiltere ise içeride yeni bir siyasi denge arayışına yoğunlaştı.
Gelecek: Brexit'in İkinci On Yılı
Belki de bugün sorulması gereken soru artık 'Brexit doğru muydu?' değil, İngiltere Brexit sonrasında ortaya çıkan yeni dünya düzeninde kendisine nasıl bir rol biçmektedir? Ne Londra on yıl önceki Londra; ne de Brüksel eski Brüksel. Brexit'in ikinci on yılı, İngiltere'nin Avrupa Birliği'ne geri dönmesini değil; Avrupa'nın güvenlik, ticaret ve teknoloji mimarisinde kendisine yeni ve gerçekçi bir yer aramasının tartışılacağı bir dönem olacak. Tarih bazen referandum sonuçlarını değil, o sonuçların İngiliz toplumunu nasıl değiştirdiğini yazacak. Yeni sağın neden güçlendiğini de. Brexit'in onuncu yılı da bize tam olarak bunu gösteriyor. Sandıktan çıkan karar değişmedi. Ama o kararı veren İngiltere artık bambaşka bir ülke.
