İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının ardından Körfez'de yaşanan güvenlik krizi, dünyanın en önemli enerji koridorlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden küresel gündemin merkezine taşıdı. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bölümünün geçtiği Hürmüz'deki askeri gerilim, tanker trafiğini yavaşlatırken ham petrol, motorin, jet yakıtı ve petrokimya ürünlerinin sevkiyatında ciddi aksamalara neden oluyor. Uzmanlara göre, petrol fiyatlarının yükselmesinden daha büyük risk, rafine ürün arzında yaşanabilecek sıkıntı.
Kuzeyden gelen ikinci darbe: Rus rafinerilerine saldırı
Küresel enerji piyasasını sarsan ikinci gelişme ise Rusya'da yaşandı. Ukrayna'nın son günlerde Rusya'nın en büyük rafinerilerine düzenlediği uzun menzilli insansız hava aracı saldırıları, ülkenin üretim kapasitesini ciddi şekilde etkiledi. Özellikle Rusya'nın en büyük rafinerisi olan Omsk tesisinde üretimin durması ve diğer rafinerilerde meydana gelen hasarlar, yalnızca Rus iç piyasasını değil dünya motorin ticaretini de doğrudan etkilemeye başladı.
Rusya ihracatı durdurdu, öncelik orduya verildi
Saldırıların hemen ardından Moskova yönetimi, ülkede oluşabilecek yakıt sıkıntısını önlemek amacıyla motorin ihracatını geçici olarak durdurdu. Rus hükümeti, savaş şartlarında askeri birliklerin ve iç pazarın ihtiyaçlarının öncelikli olduğunu açıklarken, mevcut üretimin büyük bölümünün ülke içinde tutulacağını duyurdu. Kararın temmuz ayı sonuna kadar uygulanacağı belirtilirken, Avrupa motorin marjlarının rekor seviyelere yükseldiği bildirildi.
Motorin neden petrolün önüne geçti?
Uzmanlara göre bugün yaşanan kriz klasik bir petrol krizinden farklı ilerliyor. Çünkü ham petrol üretiminin tamamen durmasından ziyade, rafinerilerde motorin üretiminin sekteye uğraması küresel ekonomi açısından daha büyük risk oluşturuyor. Ağır taşımacılık, lojistik, tarım, sanayi, madencilik, elektrik üretimi ve askeri araçların büyük bölümü motorin kullandığı için yaşanacak arz sıkıntısı, küresel tedarik zincirinin hemen her halkasını etkileyebilecek potansiyele sahip. Reuters analizlerine göre motorin, küresel petrol tüketiminin en büyük payını oluşturan ürün olmayı sürdürüyor.
Rusya'nın ihracatındaki düşüş piyasayı sarstı
Rusya, ABD'nin ardından dünyanın en büyük motorin ihracatçıları arasında bulunuyor. Geçtiğimiz yıl milyonlarca ton motorini başta Avrupa, Türkiye, Brezilya ve Afrika ülkeleri olmak üzere çok sayıda pazara gönderen Rusya'nın deniz yoluyla gerçekleştirdiği motorin ihracatı, saldırılar öncesinde dahi sert şekilde gerilemişti. Son verilere göre haziran ayında ihracat yaklaşık 1,8 milyon tona kadar düştü. Bu rakam bir önceki aya göre yaklaşık yüzde 39, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 46 düşüş anlamına geliyor.
Türkiye'de sektör hazırlık yapıyor
Sektör kaynaklarına göre Türkiye'de faaliyet gösteren bazı büyük akaryakıt şirketleri de olası küresel arz sıkışıklığına karşı bayilerini uyarmaya başladı ya da bu yönde hazırlık yapıyor. Edinilen bilgilere göre, özellikle çok markalı bayilere yönelik yüksek hacimli toptan motorin satışlarında daha kontrollü bir dağıtım modeli üzerinde duruluyor. İstasyon pompalarındaki bireysel satışların sürdürülmesi hedeflenirken, ticari ve toplu satışlarda geçici sınırlamaların gündeme gelebileceği değerlendiriliyor. Sektör temsilcileri, uygulamanın tamamen tedbir amaçlı olduğunu ve gelişmelerin uluslararası piyasalardaki seyre göre şekilleneceğini belirtiyor.
Hürmüz'deki her saat tüm dünyayı etkiliyor
Enerji uzmanlarına göre Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak her yeni güvenlik riski yalnızca Körfez ülkelerini değil, Avrupa'dan Asya'ya kadar tüm ekonomileri etkiliyor. Tanker trafiğinin yavaşlaması, sigorta maliyetlerinin artması ve teslimat sürelerinin uzaması; rafinerilerin ham petrol tedarikini, petrokimya sanayisini ve akaryakıt dağıtım zincirini doğrudan baskılıyor. Son günlerde yayımlanan uluslararası analizlerde, mevcut krizin yalnızca petrol fiyatlarını değil, küresel enflasyonu da yeniden yukarı çekebileceği uyarısı yapılıyor.
Piyasaların gözü artık motorinde
Uzmanlar, önümüzdeki günlerde enerji piyasalarında asıl belirleyici unsurun petrol fiyatlarından çok motorin arzı olacağını ifade ediyor. Güneyde Hürmüz Boğazı'nda devam eden jeopolitik gerilim ile kuzeyde Rus rafinerilerine yönelik saldırılar aynı anda küresel enerji sistemini baskı altına alırken, akaryakıt sektöründe ihtiyatlı stok yönetimi ve kontrollü satış politikaları öne çıkıyor. Küresel piyasalarda yaşanan gelişmelerin önümüzdeki günlerde motorin fiyatları ve tedarik zinciri üzerinde daha belirgin etkiler oluşturabileceği değerlendirilirken, şu aşamada yaygın bir fiziksel kıtlığın başladığı ise resmi olarak doğrulanmış değil.
