Orta Doğu Gerilimi Küresel Enerji Piyasalarını Sarsıyor
Orta Doğu'da tırmanan askeri gerilim, küresel enerji piyasalarında arz güvenliği endişelerini zirveye taşıdı. Petrol fiyatlarındaki keskin yükseliş, ABD'de benzin fiyatlarına doğrudan yansıdı ve tüketicileri zor durumda bıraktı.
Hürmüz Boğazı'nda Kritik Darboğaz
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonları ile Tahran'ın karşılık vermesi, dünya petrol sevkiyatının en stratejik geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği ciddi şekilde etkiledi. Bölgede tanker trafiğinin neredeyse durma noktasına gelmesiyle, küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri kesintiye uğradı.
Suudi Arabistan, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Irak gibi büyük üreticilerin sevkiyatları aksarken, bazı rafineriler üretimi kısmen durdurmak veya stoklarını acilen doldurmak zorunda kaldı. İran'ın misillemeleri sonucu komşu ülkelerdeki enerji altyapısının zarar görmesi, arz daralmasını daha da derinleştirdi.
Petrol Fiyatlarındaki Çılgın Dalgalanma
Çatışmanın patlak vermesinden bu yana 30 dolar civarında yükselen Brent petrolün varil fiyatı 114 doların üzerini gördü. Ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın savaşın yakında bitebileceğine dair açıklamaları, fiyatlarda ani bir düşüşe yol açtı.
Trump, CBS News kanalına verdiği mülakatta, "Savaşın büyük ölçüde tamamlandığını düşünüyorum. Donanmaları yok, iletişimleri yok, hava kuvvetleri yok." değerlendirmesini yaparak İran konusunda hedeflere "çok daha erken" ulaştıklarını iddia etti. Dün 120 dolara yaklaşan Brent petrol, bu açıklamalar sonrasında 84 doların altına kadar geriledi.
ABD'de Benzin Fiyatlarındaki Şok Artış
Analistler, petrol fiyatlarındaki her 1 dolarlık artışın ABD'de pompa fiyatlarını yaklaşık 2,5 sent etkilediğini belirtiyor. Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, ABD'de benzinin ortalama fiyatı geçen haftaya göre yüzde 16 artarak galon başına 3,48 dolara ulaştı.
Ülkede benzinin ortalama fiyatı bir hafta önce galon başına 2,99 dolar, bir ay önce ise 2,90 dolar seviyesindeydi. Eyaletlere göre büyük farklılıklar gösteren akaryakıt maliyetlerinde:
- California galon başına 5,20 dolar ile en pahalı benzini kullanıyor
- Washington eyaleti 4,63 dolar ile ikinci sırada
- Hawaii 4,52 dolar ile üçüncü
- Nevada ve Oregon da 4 dolar sınırını geçen eyaletler arasında
- Arkansas, Missouri, Oklahoma ve Kansas'ta ise fiyatlar 3 doların hemen altında seyrediyor
Enflasyon Üzerindeki Baskı Endişesi
Petrol fiyatlarındaki yükseliş, sadece binek araçlarda kullanılan benzin değil, lojistik sektörü için hayati önem taşıyan dizele ve havacılık sektöründe kullanılan jet yakıtına da doğrudan yansıyor. Enerji maliyetlerindeki bu artış, makroekonomik dengeler açısından da yakından izleniyor.
ABD Merkez Bankası'nın (Fed) uzun süredir yüzde 2 hedefine çekmeye çalıştığı enflasyonun, enerji kalemindeki bu artışla birlikte yeniden yukarı yönlü bir baskı altına girebileceğinden endişe duyuluyor. Akaryakıt fiyatları, ulaşım maliyetlerini artırdığı için gıda ve diğer temel tüketim ürünlerinin lojistik giderlerini de yukarı çekme potansiyeli taşıyor.
Uzmanların Değerlendirmeleri
American Enterprise Institute (AEI) Kıdemli Uzmanı Steven Kamin, yüksek petrol fiyatlarının enflasyona etkisinin fiyatların ne düzeyde ve ne kadar süre yüksek kalacağına bağlı olacağını belirtti. Kamin, "İran savaşı sona erdiğinde ve petrol fiyatları düştüğünde, enflasyonun yeniden yüzde 2 hedefi doğrultusunda gerilemeye başlayacağını tahmin ediyorum." dedi.
Oxford Economics ekonomistleri Bernard Yaros ve Sara Godfrey tarafından hazırlanan analizde ise ABD ekonomisinin dirençli kalacağı, ancak petrol fiyatlarındaki artışın düşük ve yüksek gelirli tüketiciler arasındaki ayrışmayı daha da belirginleştireceği vurgulandı. Analizde, "Çatışma ne kadar uzun sürerse, hanehalklarının yüksek pompa fiyatlarının baskısını o kadar fazla hissedeceği" ifade edildi.
Orta Doğu'da askeri hareketliliğin devam etmesi ve arz kesintilerinin sürmesi halinde Brent petrolün 150 dolar bandına kadar çıkabileceği senaryoları da hala gündemdeki yerini koruyor.
