Türkiye, uluslararası raporlara göre ana işteki çalışma süresi en uzun ülkeler arasında yer alıyor. İşçilerin yüzde 15'i haftada 60 saat ve üzeri çalışırken, her 3 kişiden 1'i haftada 50 saatten fazla mesai yapıyor. Yasal haftalık çalışma süresi 45 saat olmasına rağmen, fazla çalışma yapanların sayısı oldukça yüksek. Ancak işçiler, fazla çalışmalarının karşılığı olan ücreti almakta zorlanıyor.
Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Alınır?
Kurumsal işletmeler, işe giriş-çıkış kart bilgilerine dayanarak fazla çalışma ücretini saatlik hesaplayıp ödüyor. Bu düzenli ödeme genellikle sendikalı işletmelerde görülüyor. Ancak çoğu işletme, mesai takibini elektronik yapsa da fazla çalışma ücretini eksik ödüyor ya da hiç ödemiyor. Bazı işletmelerde işçilere 'fazla çalışma ücreti bordroya dahildir' şeklinde sözleşme imzalatılıyor ve bordrolarda ücretin bir kısmı fazla çalışma ücreti gibi gösteriliyor.
İşçi İddiasını Kanıtlamak Zorunda
Yargıtay uygulamalarına göre, fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatlamak zorundadır. İş yeri kayıtları, işe giriş-çıkış belgeleri ve iş yeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Yazılı belgelerle ispatlanamaması durumunda tanık gösterilebilir. Ayrıca işçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğu da fazla çalışmanın ispatında kullanılabilir.
Bordroyu İmzalayan İşçi Fazla Çalışma İddiasında Bulunabilir mi?
İşçi tarafından imzalanmış ücret bordroları, sahte olduğu kanıtlanıncaya kadar kesin delil kabul edilir. İşçi bordronun sahteliğini mahkemede ispatlamadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.
Bordrodaki Ücret Gerçek Değilse Ne Olur?
Bordrodaki ücretin gerçek ücreti yansıtmadığı kanıtlanırsa, fazla çalışma iddiası bordronun imzalı veya imzasız oluşuna göre farklı değerlendirilir. İmzalı bordroda yer alan fazla çalışma saati işçiyi bağlar. İşçi daha fazla çalıştığını iddia ediyorsa, bunu ancak yazılı bir delil ile kanıtlayabilir. Yazılı belge ile kanıtlarsa, bordroda ödenmiş gösterilen fazla çalışma ücreti, gerçek ücret üzerinden hesaplanan alacaklardan mahsup edilir. Yazılı belge yoksa bordrodaki saat geçerli sayılır ve sadece gerçek ücret üzerinden yeniden hesaplanarak fark ödenir.
Bordroyu İmzalamayan İşçi Daha Kolay İspatlar
İşçi bordroyu imzalamamışsa, bordrodaki süreden daha fazla çalıştığını yazılı belgelerin yanı sıra tanık dahil her türlü delil ile kanıtlayabilir. Bu durumda fazla çalışma ücreti yeni çalışma süresi ve gerçek ücret üzerinden hesaplanır, bordrodaki ödemeler mahsup edilir, aradaki fark ödenir.
Hileli Bordroda Hesaplar Değişir
Bazı iş yerlerinde, ileride fazla çalışma iddiasıyla karşılaşmamak için ücret sabit kaldığı halde her ay fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ödenmiş gibi gösterilir. Buna hileli bordro denir. Yargıtay, hileli bordro durumunda bordrodaki fazla çalışma ücreti gibi kalemlerin aslında işçinin temel ücretinin bir parçası olduğunu kabul eder. Bu durumda bordronun imzalı veya imzasız olmasının önemi kalmaz. Yargıtay, bu tür bordrolardaki ücret ile fazla çalışma ödemelerinin toplamının gerçek ücreti yansıttığını kabul eder ve fazla çalışmanın varlığı her türlü delil ile ispatlanabilir hale gelir.
Tanık Gösterirken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Fazla çalışma iddiasını kanıtlamak için gösterilen tanıkların işveren ile davalı olmaması gerekir. İşveren ile davalı olan işçinin tanıklığına itibar edilmez. İş yeri kayıtlarının delil olarak sunulması halinde, mahkemeden uzman bilirkişinin kayıtlarla oynanıp oynanmadığını incelemesi talep edilmelidir. Kayıtlarda oynama tespit edilirse, tanık beyanları geçerli sayılır.
