Ticaret Bakanlığı'nın hazırladığı yeni yönetmelik, 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe giriyor. Dijitalleşen dünyada her gün binlerce reklam ve ticari iletiye maruz kalan tüketicileri korumayı hedefleyen düzenleme, on ayrı başlıkta aldatıcı uygulamaları kapsıyor. Bakanlık, piyasa şeffaflığını artırmak, tüketicilerin bilgi ve tecrübe eksikliklerinin istismarını önlemek ve haksız rekabetle mücadele etmek için denetimlerin kararlılıkla sürdürüleceğini vurguladı.
Yapay zekâ reklamlarında yeni zorunluluklar
Reklamlarda yapay zekâ teknolojileriyle üretilen ve insandan ayırt edilemeyecek dijital karakterlere yer verilmesi halinde, bu durumun açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir şekilde belirtilmesi zorunlu tutuldu. Ayrıca gerçek kişilerin dijital kopyalarının, bir ürünü “bizzat deneyimlemiş gibi” tavsiye etmesine izin verilmedi. Bu kural, yapay zekâ destekli içeriklerin tüketiciyi yanıltmasının önüne geçmeyi amaçlıyor.
Influencer paylaşımlarında “reklam” ibaresi şart
Sosyal medya etkileyicileri, maddi kazanç, ücretsiz veya indirimli ürün ya da davet karşılığında yaptıkları paylaşımlarda “reklam” veya “tanıtım” ibarelerini açıkça kullanmak zorunda. Böylece takipçilerin içeriğin ticari amaç taşıdığını bilmesi sağlanacak.
İndirimli satışlarda şeffaflık
İndirimli satış reklamlarında, indirimin başlangıç tarihinden önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat, üzeri çizilerek indirimden önceki fiyat olarak sunulabilecek. Meyve ve sebze gibi çabuk bozulabilen mallar ile hizmetlere ilişkin reklamlarda ise indirimli fiyattan bir önceki fiyat esas alınacak. Tüketicilere indirim veya başka bir fayda sağlanmasını bir şarta bağlayan şartlı satış reklamları da indirimli satış reklamlarına ilişkin kurallara tabi olacak.
Şikâyet platformlarına 48 saat kuralı
Tüketici şikâyetlerinin yayımlanmasından önce satıcı veya sağlayıcılara açıklama yapma hakkı için tanınan 72 saatlik süre 48 saate düşürüldü. Bu süre içinde cevap verilmediği takdirde değerlendirmeler doğrudan yayımlanacak.
Yasa dışı bahis ve fal reklamlarına genişletilmiş yasak
Yeni düzenlemeyle falcı, medyum, astrolog ve benzeri kişiler tarafından sunulan hizmetlere ilişkin reklamlar ile yasa dışı bahis ve kumar oyunlarına yönelik reklam yasağının kapsamı genişletildi. Yasa dışı şans oyunlarına ilişkin reklamlar da yasak kapsamına alındı. Eski mevzuatta yalnızca yasa dışı bahis sitelerine ceza verilirken, bu reklamları yayımlayan siteler, sosyal medya platformları ve fenomenler “biz sadece reklam aldık, içeriği bilmiyorduk” diyerek hukuki boşluklardan yararlanabiliyordu. Yeni karar, reklamı yayımlayan platformu doğrudan suç ortağı sayıyor.
Sosyal medya platformlarına erişim engeli
Sosyal medya platformları ve web siteleri geriye dönük ve anlık olarak taranacak. Yasağa uymayan mecralara reklam durdurma ve erişim engeli cezaları uygulanabilecek. Fenomenler, bu tür reklamları barındırmaktan doğrudan sorumlu tutulacak.
Çocuklara yönelik hedefli reklam yasağı
Çocukların kişisel verileri ve çevrimiçi davranışları analiz edilerek, profilleme yöntemiyle önlerine çıkarılan kişiselleştirilmiş hedefli reklamlar tamamen yasaklandı. Bu adım, çocukların dijital ortamda ticari istismara karşı korunmasını hedefliyor.
“Çevre dostu” ifadelerine belge şartı
Gelişigüzel kullanılan “çevre dostu” gibi ifadeler yasaklandı. Çevresel beyanların doğruluğunun üniversiteler veya akredite bağımsız test kuruluşlarınca belgelenmesi şartı getirildi. Böylece tüketicilerin yanıltıcı çevre iddialarıyla karşılaşmasının önlenmesi amaçlanıyor.
Takviye edici gıda ve akademik unvan kuralları
Takviye edici gıdalara ilişkin reklamlarda bu ürünlerin normal beslenmenin yerine geçtiği izleniminin yaratılması engellendi. Sağlık beyanları hariç tutularak bu ürünler için karşılaştırmalı reklam yapılabilmesinin önü açıldı. Ayrıca tüketicinin bilgi eksikliğinden faydalanmak amacıyla akademik unvanların aldatıcı ve yanıltıcı şekilde kullanımı engellendi.
Doğrulanmamış tüketici yorumları yayımlanamayacak
Mecrada satın alımı kanıtlanmamış değerlendirmeler yayımlanamayacak. Mal, hizmet ve kargo gibi farklı kategorilerdeki puanlamaların tamamı aynı alanda şeffafça gösterilecek. Böylece tüketicilerin gerçek deneyimlere dayalı bilgilerle karar vermesi amaçlanıyor.
Ticaret Bakanlığı'nın yeni yönetmelikle getirdiği kurallar, dijital pazarlama ekosisteminde faaliyet gösteren tüm tarafları yakından ilgilendiriyor. Reklam verenler kadar yayıncılar, platformlar ve fenomenler de uyum yükümlülüğü altına giriyor. Denetimlerin başlamasıyla birlikte tüketici şikâyetlerinin daha hızlı sonuçlandırılması ve piyasada daha şeffaf bir rekabet ortamının oluşması bekleniyor.
