CHP, kuruluşundan bu yana 103 yıl içinde onlarca siyasi partinin doğumuna tanıklık etti. Her doğumun hikayesi farklı; kimi köksüz fidan gibi tutmadı, kimi verimli tarlada kök saldı. Son doğum ise 24 Temmuz 2026'da Özgür Özel ve 90 milletvekilinin kurduğu Yeni Parti oldu. Bu parti, doğar doğmaz hem Meclis aritmetiğinde hem de kamuoyu yoklamalarında CHP'nin önüne geçti.
103 Yıllık Çınarın Durumu: Ağır Yaralı ama Ayakta
Yavuz Donat'ın gözlemlerine göre, CHP için "öldü, bitti, çöktü" demek imkansız; ancak parti ağır yaralı. Sahada halkın nabzını tutan Donat, Yeni Parti'nin doğar doğmaz dal budak saldığını ve CHP'nin önünde olduğunu belirtiyor. Yarın ne olacağını ise zaman gösterecek.
İlk Doğum: Serbest Fırka (1930)
CHP'nin ilk doğumu, Atatürk'ün isteğiyle kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası oldu. 12 Ağustos 1930'da kurulan parti, yalnızca üç ay açık kalabildi ve 17 Kasım 1930'da tabelasını indirdi. Rüzgar gibi esti geçti.
Makas Değişikliği: Demokrat Parti (1946)
Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan'ın öncülüğünde tek parti dönemi sona erdi ve çok partili demokrasiye geçiş başladı. 1946'da farklı bir siyaset çizgisi olan Demokrat Parti, 1950 seçimlerinde tek başına iktidara geldi. Köklü bir ağaç gibiydi; baltalandı ama yine canlandı.
Büyük Kopuş: Güven Partisi (1967)
İsmet İnönü liderliğindeki CHP'de, Genel Sekreter Bülent Ecevit'in "ortanın solu" programı tartışmalara yol açtı. Prof. Turan Feyzioğlu'nun başını çektiği büyük kopuşta 52 milletvekili ve senatör CHP'den istifa etti. İstifa edenler arasında Ferit Melen, Orhan Öztrak, Emin Paksüt, Fehmi Alpaslan gibi ağır toplar vardı. Yeni parti için isim arayışına gidildi; Kemalist Halk Partisi, Merkez Partisi, Milliyetçi Merkez Partisi gibi onlarca isim denendi ve sonunda Güven Partisi kararı alındı. 44 kurucu üyeyle doğan Güven Partisi, emekledi ama bir türlü büyüyemedi.
Ayrılan Yollar: Cumhuriyetçi Parti (1972)
12 Mart 1971 muhtırası sonrası İsmet İnönü ile Bülent Ecevit arasında görüş ayrılığı çıktı. Ecevit Genel Sekreterlik'ten istifa etti, kurultayda İnönü Genel Başkanlık'tan çekildi ve Ecevit Genel Başkan oldu. Bunun üzerine Kemal Satır öncülüğünde istifalar başladı ve Cumhuriyetçi Parti kuruldu (1972). Bu parti de yürüyemedi; Turhan Feyzioğlu'nun Güven Partisi ile birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi adını aldı.
Dizi Film Gibi: 1980 Darbesi ve Sonrası
12 Eylül 1980 darbesiyle tüm partilerin tabelaları indirildi. 1983'te demokrasiye dönüşle birlikte Halkçı Parti, Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) ve Rahşan Ecevit'in Demokratik Sol Partisi kuruldu. 1985'te Halkçı Parti ile SODEP birleşerek SHP'yi oluşturdu. 1990'larda siyasi yasakların kalkmasıyla CHP yeniden siyaset sahnesine döndü.
Doğum Üstüne Doğum: 2000'ler ve Sonrası
Deniz Baykal ve Kemal Kılıçdaroğlu dönemlerinde de parti içi kavgalar hiç bitmedi. Yeni doğumlar hep büyümeyen fidanlar olarak kaldı: Emine Ülker Tarhan'ın Anadolu Partisi, Mustafa Sarıgül'ün Türkiye Değişim Partisi, Öztürk Yılmaz'ın Yenilik Partisi, Muharrem İnce'nin Memleket Partisi.
Son Doğum: Yeni Parti (2026)
2023 seçimleri sonrası kurultayda Kemal Kılıçdaroğlu'nun yerine Özgür Özel genel başkan seçildi. Ancak CHP'de kavga yine eksik olmadı. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, yapılan kurultayı "butlan" kararıyla iptal etti ve Kılıçdaroğlu yeniden genel başkan oldu. Bu gelişmelerin ardından 24 Temmuz 2026'da Özgür Özel ve 90 milletvekili Yeni Parti'yi kurdu. Bu doğum farklı; daha emeklemeden yürümeye başladı.
Bitmeyen Roman: CHP'nin Seyir Defteri
Yavuz Donat, CHP'nin tarihini "doğurgan ananın bitmeyen romanı" olarak nitelendiriyor. Zaman tünelinden özetler ve kısa notlar halinde aktarılan bu hikaye, dizi film misali bitmek bilmiyor. CHP'nin geleceği ise merak konusu; bekleyip göreceğiz.
