Türkiye, bu yıl da Afrika Günü'nü unutmadı. 25 Mayıs, kara kıtanın sömürgeciliğe karşı verdiği mücadeleyi simgeliyor. Ankara'nın yıllardır gönül bağıyla kurduğu Afrika ağı artık dünya siyasetine yön veriyor.
Afrika açılımı ve güçlenen bağlar
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın vizyonuyla başlayan "Afrika açılımı" sonrası kara kıta ile Türkiye arasındaki bağlar daha da güçlendi. Dışişleri Bakanlığı, Afrika Günü vesilesiyle yaptığı açıklamada, "Afrika Birliği'nin stratejik ortağı olan Türkiye, eşit ortaklık, karşılıklı güven ve saygı ile kazan-kazan ilkesi temelinde Afrika kıtasının kalkınma, adalet ve barış yolculuğunda Afrika halklarının daima yanında olmayı sürdürecek" ifadelerini kullandı.
Yatırım ve ticarette büyüme
- Türkiye'nin 2002 yılında 12 olan Afrika'daki büyükelçilik sayısı, 2024 yılında 44'e yükseldi.
- 2008'de 10 olan Ankara'daki Afrika büyükelçiliklerinin sayısı 2024 yılında 38'e yükseldi. Son olarak, Mozambik ve Botsvana Türkiye'de büyükelçilik açma kararı aldı.
- Türkiye'nin 2002 yılında Afrika'yla ticaret hacmi 4,3 milyar dolar düzeyinde iken 2025 yılı sonu itibarıyla ticaret hacmi yaklaşık 40 milyar dolara yükseldi.
- Türkiye'nin Afrika'daki yatırımları 2003'te 67 milyon dolar iken 2024'te 10 milyar dolara ulaştı.
- Türk yükleniciler, 2025 yılı sonu itibarıyla Afrika'da toplam 97 milyar dolarlık 2 bin 31 proje üstlendi.
Türkiye'nin Afrika ülkeleriyle ikili düzeydeki ilişkilerinin yanı sıra Afrika Birliği'yle ilişkileri de geçen yıllar içinde güçlendi ve kurumsallaştı. 2005 yılında birliğe gözlemci üye olan Türkiye, 2008 yılında stratejik ortak olarak ilan edildi.
Ortak zirveler ve işbirliği mekanizmaları
18-21 Ağustos 2008 tarihlerinde İstanbul'da düzenlenen I. Türkiye – Afrika Ortaklık Zirvesi'yle ilişkiler sürdürülebilir bir mekanizmaya kavuşturuldu. 19-21 Kasım 2014 tarihlerinde Malabo'da II. Türkiye – Afrika Ortaklık Zirvesi, 16-18 Aralık 2021 tarihlerinde İstanbul'da 3. Türkiye – Afrika Ortaklık Zirvesi gerçekleştirildi. Bu yıl düzenlenmesi planlanan zirvenin hazırlıkları titizlikle yürütülüyor.
Dışişleri Bakanlığı'nın dün Afrika Günü vesilesiyle yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verildi: "Afrika Birliği'nin 63. kuruluş yıldönümüne tekabül eden ve Afrika kıtasının barış, özgürlük, birlik ve dayanışma ruhunu simgeleyen 25 Mayıs Afrika Günü'nü içtenlikle kutluyoruz. Afrika Birliği'nin stratejik ortağı olan Türkiye, eşit ortaklık, karşılıklı güven ve saygı ile kazan-kazan ilkesi temelinde Afrika kıtasının kalkınma, adalet ve barış yolculuğunda Afrika halklarının daima yanında olmayı sürdürecektir."
Diplomatik başarı ve arabuluculuk
Türkiye'nin dünyanın dört bir yanında kabul gören Afrika etkisinin arkasında büyük bir diplomatik başarı yatıyor:
- Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "Dünya beşten büyüktür" duruşu Afrika'da geniş kabul gördü.
- Milli savunma sanayii ürünleri zor durumdaki ülkelere umut oluyor.
- Ankara'nın arabuluculuğu ile bölgedeki savaşlar ve krizler çözülüyor.
- Dünyayı ağ gibi saran Türk elçilikleri çok iyi çalışıyor.
- Türk Hava Yolları'nın kanatları dünyaya yayıldı.
- Ülkemizde okuyan gençler Türkiye sevdalısı olarak geri dönüyor.
- Kurulan bağlar siyasi değil gönülden oluyor.
Anlaşmalar ve kurumsal işbirliği
Türkiye'nin 2002'de başlayan Afrika'ya Açılım Politikası zamanla Ortaklık Politikası'na evrildi. Türkiye bugüne kadar Afrika'dan 50 ülkeyle Ticari ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması; 32 ülkeyle Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması; 35 ülkeyle Askeri Çerçeve Anlaşması; 21 ülkeyle Askeri Eğitim İşbirliği Anlaşması; 29 ülkeyle Savunma Sanayi İşbirliği Anlaşması imzaladı.
Türk kurumları Afrika'da umut oluyor
- 2000'li yılların başında Afrika kıtasında TİKA temsilciliği bulunmazken bugün TİKA'nın kıtada 22 temsilciliği faaliyet gösteriyor.
- Yunus Emre Türk Kültür Merkezi, 12 Afrika ülkesinde çalışmalar yürütüyor.
- Türkiye Maarif Vakfı, 27 Afrika ülkesinde 200 kurumuyla 25 bin civarında öğrenciye eğitim veriyor.
- 2025 yılı sonu itibarıyla 65 bin civarı Afrikalı öğrenci Türkiye'de yüksek öğrenimine devam ediyor.
Sağlık yatırımları ve hastaneler
Türkiye'nin Afrika'daki sağlık yatırımları, insani yardım odaklı bir yaklaşım olarak ortaya çıkıyor. Bu dönüşümün en somut örneklerinden biri olarak Somali'nin başkenti Mogadişu'da faaliyet gösteren Recep Tayyip Erdoğan Eğitim ve Araştırma Hastanesi, yalnızca Somali vatandaşlarına değil, çevre ülkelerden gelen hastalara da hizmet sunarak bölgesel bir sağlık merkezi olarak öne çıkıyor. Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Yavuz Selim Dayıoğlu, "Burası sadece Somali halkına değil, bölge ülkelerine de hitap eden bir sağlık merkezidir. Aynı zamanda Somali'de komplike vakaların sevk edildiği ve tedavilerinin gerçekleştirildiği bir eğitim ve araştırma hastanesidir" ifadelerini kullandı.
