Dünya genelinde savunma bütçeleri her yıl milyarlarca dolarlık artışla rekor kırarken, sınırlarında tek bir askeri bulunmayan 36 ülke dikkat çekiyor. Bu ülkelerin kimisi anayasal olarak ordunun kurulmasını reddediyor, kimisi ise güvenliğini süper güçlere ya da uluslararası ittifaklara emanet ediyor.
Ordusuz Ülkeler Hangi Mekanizmayla Korunuyor?
Ordusu olmayan ülkelerin savunma modelleri üç ana başlıkta toplanabilir: Bağımlı bölgelerin ana ülkeye bağlı olması, bağımsız devletlerin güvenlik anlaşmaları yapması ve bazı ülkelerin ordunun varlığını anayasayla yasaklaması. Bu modellerin her biri, küçük nüfuslu veya sınırlı coğrafyaya sahip ülkeler için pratik bir çözüm sunuyor.
Bağımlı Bölgeler ve Anakara Savunması
Dünya üzerindeki bağımlı bölgelerin çoğu, savunma işlerini kendilerini yöneten ana ülkeye bırakmıştır. Aruba ve Hollanda Krallığı arasındaki ilişki bu duruma örnektir. Benzer şekilde Falkland Adaları, Montserrat ve Cayman Adaları, Birleşik Krallık'ın koruması altındadır. Danimarka'ya bağlı Faroe Adaları ve Grönland da savunma konularında Kopenhag'a güvenir.
Fransa'nın denizaşırı topraklarından Fransız Polinezyası, Paris'in askeri garantisi altında. Çin'in özel idari bölgeleri Hong Kong ve Makao, ordusuz statülerini Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun korumasıyla sürdürüyor. Bu bölgelerin hiçbirinde düzenli bir ordu bulunmuyor; güvenlik, tümüyle merkezi hükümetin sorumluluğunda.
Bağımsız Devletlerin Güvenlik Tercihleri
Bağımsız ülkeler arasında da ordusu olmayan çok sayıda örnek var. Pasifik ülkesi Nauru, savunmasını Avustralya'ya emanet ederken, Cook Adaları da Avustralya'nın koruma şemsiyesi altında. Yeni Zelanda ile özgür ilişki içerisinde olan Niue, savunmasını Wellington'a bırakmıştır. Mikronezya ise kuruluşundan itibaren ordu kurmamış, savunma sorumluluğunu ABD'ye devretmiştir.
Avrupa'da Andorra, Fransa ve İspanya'nın ortak korumasından yararlanıyor. Monako da benzer şekilde Fransa'ya bağlı bir savunma düzenine sahip. Orta Avrupa'da Lihtenştayn, 1868'de ordusunu lağvederek bugüne kadar ordusuz bir politika izlemiştir; ihtiyaç halinde İsviçre ve Avusturya'dan yardım alabileceği belirtiliyor.
Anayasal Yasakla Orduyu Reddedenler
Bazı ülkeler, ordunun varlığını anayasa düzeyinde engellemiştir. Kiribati anayasası askeri müdahaleyi yasaklarken, savunma yardımını Avustralya ve Yeni Zelanda'dan alıyor. Marshall Adaları'nın anayasası da askeri müdahaleye kapalıdır; ülkenin savunması ABD'ye aittir. Bu ülkeler, güvenliklerini bölgesel ortaklarıyla yaptıkları anlaşmalarla sağlıyor.
Ordusunu Kaldıran Ülkeler
Bazı ülkeler tarihsel olarak orduya sahipti ancak sonradan kaldırma kararı aldı. Kosta Rika, 1948'de ordusunu kaldırarak bu alanda öncü oldu. Bugün Kosta Rika'nın uzmanlaşmış polis birimleri, ABD ve Kolombiya tarafından eğitiliyor. Karayipler'de Dominika 1981'de, Grenada ise 1983'te ordularını dağıttı. Her iki ülke de Karayip Bölgesel Güvenlik Sistemi'ne (RSS) üye olarak bölgesel iş birliğine yöneldi.
Mauritius ise 1968'de ordusunu dağıttı, ancak küçük bir paramiliter Özel Mobil Kuvvet (Special Mobile Force) bulunduruyor. Ülkenin başlıca güvenlik ortağı Hindistan olarak öne çıkıyor. İzlanda ise geleneksel ordusu olmayan ancak NATO üyesi bir ülke olarak dikkat çekiyor; savunması, ittifakın özellikle ABD, Norveç ve Danimarka kanadı tarafından sağlanıyor.
İşte Ordusu Olmayan Ülkelerin Listesi
Söz konusu listede ülkeler 36'dan 13'e kadar sıralanıyor. İşte o ülkeler ve savunma durumları:
- Andorra (36): Savunma, Fransa ve İspanya'nın sorumluluğundadır.
- Aruba (35): Savunma, Hollanda Krallığı'nın sorumluluğundadır.
- Aziz Lucia (34): Karayip Bölgesel Güvenlik Sistemi (RSS) üyesi.
- Falkland Adaları (33): Savunma, Birleşik Krallık'ın sorumluluğundadır.
- Cook Adaları (32): Savunma, Avustralya'nın sorumluluğundadır.
- Dominika (31): Ordu 1981'de dağıtıldı. Karayip Bölgesel Güvenlik Sistemi üyesi.
- Montserrat (30): Savunma, Birleşik Krallık'ın sorumluluğundadır.
- Faroe Adaları (29): Savunma, Danimarka'nın sorumluluğundadır.
- Fransız Polinezyası (28): Savunma, Fransa'nın sorumluluğundadır.
- Grenada (27): Ordu 1983'te dağıtıldı. Karayip Bölgesel Güvenlik Sistemi üyesi.
- Grönland (26): Savunma, Danimarka'nın sorumluluğundadır.
- Hong Kong (25): Savunma, Çin'in sorumluluğundadır.
- İzlanda (24): Savunma, NATO'nun (özellikle ABD, Norveç, Danimarka) sorumluluğundadır.
- Kiribati (23): Anayasa askeri müdahaleyi yasaklıyor. Savunma yardımı Avustralya ve Yeni Zelanda tarafından sağlanıyor.
- Kosta Rika (22): Ordu 1948'de kaldırıldı. Uzmanlaşmış polis birimleri ABD ve Kolombiya tarafından eğitiliyor.
- Lihtenştayn (21): Ordu 1868'de lağvedildi. Gerektiğinde İsviçre ve Avusturya'dan yardım alınabiliyor.
- Makao (20): Savunma, Çin'in sorumluluğundadır.
- Marshall Adaları (19): Anayasa askeri müdahaleyi yasaklıyor. Savunma, ABD'nin sorumluluğundadır.
- Mauritius (18): Ordu 1968'de dağıtıldı; küçük bir paramiliter Özel Mobil Kuvvet bulunuyor. Başlıca güvenlik ortağı Hindistan.
- Mikronezya (17): Kuruluşta ordu oluşturulmadı. Savunma, ABD'nin sorumluluğundadır.
- Monako (16): Savunma, Fransa'nın sorumluluğundadır.
- Cayman Adaları (15): Savunma, Birleşik Krallık'ın sorumluluğundadır.
- Nauru (14): Savunma, Avustralya'nın sorumluluğundadır.
- Niue (13): Savunma, Yeni Zelanda'nın sorumluluğundadır.
Bu ülkelerin ortak özelliği, ulusal güvenliği geleneksel ordu yapısı olmadan sağlamak için farklı yollar geliştirmiş olmaları. Bazıları için bu bir zorunluluk, bazıları içinse bilinçli bir tercih. Ordusuz ülke sayısının 36 olması, uluslararası sistemde askeri gücün tek güvenlik unsuru olmadığını da gösteriyor.
