MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin, yeni bir parti kurulmadan önce yaptığı "Hazine yardımından ayrılan milletvekili sayısı oranında pay aktarılması etik olanıdır" değerlendirmesi, siyasi kulislerde yeni bir tartışma başlattı. Bu öneri, mevcut hukuk düzeni açısından uygulanabilir mi? Geçmişte benzer bir örnek var mı? Tüm detaylarıyla inceledik.
Bahçeli'nin Önerisi Ne Anlama Geliyor?
Bahçeli, CHP'den ayrılarak yeni bir parti kuracak milletvekillerinin, CHP'nin aldığı Hazine yardımından milletvekili sayıları oranında pay alması gerektiğini savundu. Ancak bu, mevcut yasalara göre mümkün değil. Siyasi partilere yapılan Hazine yardımı, Anayasa'nın 68. ve 69. maddeleri ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu çerçevesinde düzenleniyor. Yardım, seçim sonuçlarına göre belirleniyor ve belirli oy oranını aşan partilere ödeniyor. Yardımın sahibi, siyasi partinin tüzel kişiliği oluyor. Milletvekillerinin ayrılması veya yeni parti kurulması, geçmişte ödenmiş Hazine yardımını etkilemiyor.
Öneri Nasıl Hayata Geçebilir?
Uzmanlara göre Bahçeli'nin önerisinin uygulanabilmesi için TBMM'nin yeni bir düzenleme yapması gerekiyor. Birkaç model mümkün:
- Siyasi Partiler Kanunu'nda değişiklik: En olası yöntem. Kanuna, bir partiden ayrılarak TBMM'de grup kuracak sayıya ulaşan yeni partiye, ayrılan milletvekili oranında Hazine yardımından pay aktarılacağı yönünde bir hüküm eklenebilir. Ayrılan milletvekili sayısı, sandalye oranı veya belirli bir eşik (örneğin 20 milletvekili) esas alınabilir. Ancak bu siyaseten riskli sonuçlar doğurabilir.
- Gelecek yıllar için yeniden hesaplama: Geçmişte ödenmiş paraya dokunulmaz, ancak sonraki yılın yardımı, güncel milletvekili sayılarına göre hesaplanır. Bu, mevcut bütçeye daha az müdahale anlamına gelir.
- Ek bütçe modeli: Yeni partiye mevcut yardım kesilmeden ayrıca Hazine desteği verilmesi, ancak bunun bütçe hukukunda ayrıca düzenlenmesi gerekir.
Geçmişte Böyle Bir Örnek Yaşandı mı?
Türk siyasi tarihinde büyük parti bölünmeleri yaşandı, ancak hiçbirinde mevcut partinin Hazine yardımı bölünmedi. 1980'lerin sonunda ve 1990'larda ANAP'tan ayrılan milletvekilleri yeni partiler kurdu, ancak ANAP'ın yardımı aynen kaldı. Doğru Yol Partisi'nden kopmalarla Demokrat Türkiye Partisi kuruldu, yeni parti yardımdan pay alamadı. Fazilet Partisi kapatıldıktan sonra Saadet Partisi ve AK Parti kuruldu, ancak bu farklı bir hukuki süreçti. CHP'den DSP, SHP ve Memleket Partisi gibi ayrışmalar oldu; Muharrem İnce'nin Memleket Partisi de CHP'nin yardımından pay almadı. Dolayısıyla Bahçeli'nin işaret ettiği modele benzer uygulanmış bir örnek bulunmuyor.
Yurt Dışında Örnekler Var mı?
Parlamenter demokrasilerde farklı uygulamalar var. Almanya'da devlet yardımı seçim sonuçları ve partilerin topladığı bağışlara göre hesaplanıyor, milletvekili ayrılıkları yardımı bölmüyor. İngiltere'de muhalefete verilen "Short Money" adlı destek, parlamentodaki temsil durumuna göre yeniden hesaplanabiliyor, ancak bu seçim yardımı değil, muhalefet faaliyetlerini finanse etmeye yönelik. İskandinav ülkelerinin bazılarında meclis gruplarına yapılan idari destekler milletvekili sayısına göre değişebiliyor, ancak seçimlerde kazanılmış parti yardımı sonradan bölüştürülmüyor.
Hukuki Tartışma
Bahçeli'nin önerisi yasalaşırsa en büyük tartışma şu noktalarda yaşanabilir: Seçmenden alınan oyun sahibi siyasi parti mi, yoksa milletvekili mi? Hazine yardımı seçmenin tercihine mi bağlı, yoksa Meclis'teki güncel temsile göre mi dağıtılmalı? Seçim sonrası büyük siyasi bölünmeler kamu kaynağının yeniden paylaşımını gerektirir mi? Anayasa hukukçularına göre bu düzenleme yapılırken hukuki güvenlik, kazanılmış hak, eşitlik ilkesi ve siyasi partilerin mali bağımsızlığı ilkeleri bakımından dikkatli bir çerçeve oluşturulmalı. Ayrıca düzenlemenin geçmişe etkili uygulanması ciddi anayasal tartışmalar doğurabilir.
Sonuç: Mevcut Hukukta Uygulanamaz
Devlet Bahçeli'nin önerisi mevcut hukuk bakımından uygulanabilir durumda değil. CHP'ye 2026 yılı için ödenmiş Hazine yardımının, ayrılarak kurulacak yeni partiye milletvekili sayısı oranında aktarılmasını sağlayan herhangi bir yasal düzenleme bulunmuyor. Böyle bir sistemin hayata geçirilebilmesi için TBMM'nin 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nda değişiklik yapması, Hazine yardımının hesaplanma usulünü yeniden düzenlemesi gerekir. Türk siyasi tarihinde bugüne kadar bir partiden ayrılan milletvekilleri nedeniyle mevcut partinin Hazine yardımının bölüştürüldüğü bir örnek yok. Bu nedenle Bahçeli'nin açıklaması, yeni bir siyasi ve hukuki model önerisi olarak değerlendiriliyor.
