22 Temmuz Dünya Beyin Günü dolayısıyla nöroloji uzmanları, beyin sağlığının korunmasında erken yaşta kazanılan alışkanlıkların önemine dikkat çekiyor. Medipol Acıbadem Bölge Hastanesi Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Buse Çağla Arı, çocukluk ve genç erişkinlik döneminde edinilen zihinsel ve sosyal kazanımların, ileri yaşlarda demans ve Alzheimer gibi nörolojik hastalıklara karşı koruyucu bir kalkan oluşturduğunu belirtti.
Bilişsel Rezerv Nedir?
Doç. Dr. Arı, bilişsel rezerv kavramını beynin yaşlanmaya veya Alzheimer gibi patolojik süreçlere karşı dayanıklılık kapasitesi olarak tanımlıyor. Eğitim, öğrenme, zihinsel aktivite ve sosyal etkileşimin bu rezervin oluşumuna katkı sağladığını ifade eden Arı, “Çocukluk ve genç erişkinlik döneminde kazanılan alışkanlıkların etkisini onlarca yıl sonra görebiliyoruz” dedi.
Demans Vakalarının Yüzde 45'i Önlenebilir
2024 Lancet Demans Komisyonu raporuna atıfta bulunan Doç. Dr. Arı, düşük eğitim düzeyi, hipertansiyon, yüksek LDL kolesterol, işitme ve görme kaybı gibi 14 değiştirilebilir risk faktörünün yaşam boyunca ele alınmasıyla demans vakalarının yaklaşık yüzde 45'inin önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini söyledi. “İleri yaşta ortaya çıkan bilişsel sorunların tüm nedenleri erken yaşlara dayanmasa da beynin ileriki yıllardaki dayanıklılığının önemli bir kısmı çok daha erken dönemlerde şekilleniyor” diye ekledi.
Kalp İçin İyi Olan Beyin İçin de İyidir
Dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişi demansla yaşarken, her yıl 10 milyon yeni vaka teşhis ediliyor. Nüfusun yaşlanması ve tanı olanaklarının gelişmesi bu artışın temel nedenleri arasında. Doç. Dr. Arı, genetik yatkınlık ve yaşın değiştirilemeyeceğini ancak yaşam tarzıyla risk faktörlerinin azaltılabileceğini vurguluyor: “Özellikle orta yaş dönemindeki damar sağlığı ileri yaşlardaki beyin sağlığı için çok önemli. Kalp için iyi olan, beyin için de iyidir. Beynin en iyi vitamini genel sağlığınızı korumaktır. Düzenli hareket edin, tansiyonunuzu takip edin, sigara içmeyin, yeterli uyuyun, işitme ve görme sorunlarını ihmal etmeyin, yeni şeyler öğrenmeye devam edin ve sosyal ilişkilerinizi koruyun.”
İşitme Kaybı ve Uyku Apnesi Demans Riskini Artırıyor
Hareketsizlik, sigara, kontrolsüz tansiyon ve diyabet beyin sağlığını olumsuz etkileyen başlıca riskler arasında. Doç. Dr. Arı, işitme kaybı ve kalitesiz uykunun da demans riskini artırabileceğine dikkat çekiyor: “İşitme kaybı çevreyle iletişimi azaltabilir ve beynin daha fazla çaba harcamasına neden olabilir. Ayrıca uyku bozukluklarının bilişsel sağlığı olumsuz etkilediğine yönelik bulgular giderek artıyor.”
Sudoku Çözmek Yeterli Değil
Zihni aktif tutmanın sadece bulmaca veya sudoku çözmekten ibaret olmadığını belirten Doç. Dr. Arı, “Bulmaca çözmek kişiyi o konuda geliştirir ancak genel bilişsel koruma üzerindeki etkisi fiziksel aktivite kadar güçlü değildir. Beyin için en faydalı zihinsel egzersiz, sizi biraz zorlayan, yeni şeyler öğrenmeyi gerektiren ve mümkünse sosyal etkileşim içeren aktivitelerdir. Yeni bir hobi edinmek de bu açıdan önemli katkı sağlar” dedi.
