BM Raportörleri AB'yi Sert Bir Şekilde Uyardı
Birleşmiş Milletler (BM) özel raportörleri, Avrupa Birliği'ni (AB) İsrail ile olan ticari ilişkilerini gözden geçirmeye çağırdı. Yapılan yazılı açıklamada, İsrail'in soykırım dahil vahşet suçlarına varan ve iyi belgelenmiş insan hakları ihlalleri nedeniyle, AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın acilen askıya alınması gerektiği vurgulandı.
Anlaşmanın Askıya Alınması Yasal Bir Zorunluluk
BM raportörleri, anlaşmanın uluslararası hukukun "asgari şartı" gereği de askıya alınması gerektiğini belirtti. Açıklamada, "AB, davranışları birçok uluslararası kuruluş tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları olarak değerlendirilen bir devletle tercihli ticareti sürdürürken insan haklarını savunduğunu inandırıcı bir şekilde iddia edemez." ifadeleri kullanıldı.
Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) Gazze'de soykırım riski olduğuna karar veren ve İsrail'in insani yardım sağlamasını gerektiren bağlayıcı emirlerinin defalarca göz ardı edildiği hatırlatıldı. Raportörler, AB'nin 2,5 yıldır Filistinlilere karşı artan vahşete tanık olurken etkili bir önlem almadığını kaydetti.
Avrupa'da Artan Kamuoyu Baskısı
Açıklamada, İsrail'in insan hakları ihlalleri nedeniyle anlaşmanın tamamen askıya alınmasını talep eden Avrupa Vatandaş Girişimi'nin (ECI) bugüne kadar 1 milyondan fazla imza topladığı anımsatıldı. AB Dışişleri Bakanlarının Lüksemburg'da yapacağı toplantının, "açık bir ahlaki sınav" olacağı belirtildi.
BM raportörleri, anlaşmanın askıya alınmasının siyasi bir takdir meselesi olmadığını, AB'nin yerine getirmesi gereken yasal bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Bu durumun, AB'nin eylemlerini uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülükleriyle uyumlu hale getirmek için gereken asgari önlemi temsil ettiği ifade edildi.
AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın Geçmişi
AB ile İsrail arasında Tel Aviv yönetimine ticari ayrıcalıklar tanıyan Ortaklık Anlaşması, 7 Ekim 2023'ten bu yana artan tepkilerin merkezinde yer alıyor. Anlaşma, İsrail'e 2000'den bu yana Avrupa pazarına ayrıcalıklı erişim sağlıyor.
Uzun süre kamuoyundan yükselen çağrılara kulak tıkayan AB yönetimi, anlaşmanın askıya alınması taleplerine ancak geçen yıl AB Komisyonu tarafından başlatılan incelemeyle karşılık vermişti. Hollanda'nın Mayıs 2025'te öncülük ettiği ve 15 AB ülkesi tarafından desteklenen inceleme neticesinde İsrail'in Gazze'de uluslararası hukuku ihlal ettiği tespit edilse de Brüksel bu bulguları somut bir siyasi iradeye dönüştürememişti.
Aradan geçen iki yılın ardından gündeme gelen sınırlı yaptırımlar ise ateşkes süreci gerekçe gösterilerek rafa kaldırılmıştı. BM özel raportörleri, bu durumun uluslararası hukukun ciddi şekilde ihlal edilmesi anlamına geldiğini belirterek acil önlem alınması çağrısında bulundu.
