Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), dijital platformlarda düzenli yayın yapan kanallara lisans zorunluluğu getiriyor. RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, TBMM Okul Saldırılarını Araştırma Komisyonu'nda yaptığı açıklamada, YouTube başta olmak üzere dijital platformlarda düzenli haber, program ve sokak röportajı yayıncılığı yapan kanalların lisans alması gerekeceğini duyurdu.
Lisans Zorunluluğu ve Gelir Payı
Yeni düzenleme kapsamında, bireysel ve anlık paylaşımlar kapsam dışı tutulurken, düzenli haber programı, tartışma programı ve analiz yapan YouTube kanalları 10 yıllık yayın lisansı almak zorunda olacak. Lisanslı kanallardan yayın gelirlerinin yüzde 1,5'i oranında pay alınması planlanıyor. RTÜK, sürecin teknik ve hukuki altyapısını hazırlamak üzere YouTube ve diğer platform temsilcileriyle görüşmelere devam ediyor.
Sokak Röportajlarına Etik Standartlar
Sosyal medyada sıkça tartışılan sokak röportajları da yeni düzenlemenin öncelikli konuları arasında. RTÜK Başkanı Daniş, kamuoyunu yanıltıcı, dezenformasyon içeren veya hakaret unsuru taşıyan röportajların önüne geçmek amacıyla bu yayınlara geleneksel habercilik etik ilkelerinin uygulanacağını belirtti. Bu sayede hem yayın kalitesinin yükseltilmesi hem de izleyici haklarının korunması amaçlanıyor.
Yapay Zeka Destekli Denetim Sistemi
Milyonlarca saatlik videonun yüklendiği YouTube gibi platformların manuel denetiminin imkansızlığına dikkat çeken RTÜK, denetim süreçlerinde yerli ve milli yapay zeka teknolojilerinden yararlanacak. Yapay zeka sistemleri; nefret söylemi, etik dışı unsurlar, telif ihlalleri ve belirli anahtar kelimeleri otomatik olarak tespit ederek uzman denetçilerin incelemesine sunacak. Ciddi ihlallerde içeriğin platformdan kaldırılması, erişimin engellenmesi veya lisans iptaline kadar varan idari yaptırımlar uygulanabilecek.
Çocuk ve Gençler İçin Güçlendirilmiş Sembol Sistemi
RTÜK, Akıllı İşaretler Koruyucu Sembol Sistemi'ni önemli ölçüde geliştiriyor. Yeni sembollerle şiddet türleri, ayrımcılık, intihar, kumar, uyuşturucu kullanımı ve kaba dil gibi riskler daha net şekilde işaret edilecek. 10+ ve 16+ yaş kategorileri eklenecek, yayın saatleri bu sembollere göre yeniden düzenlenecek. Daniş, konuyla ilgili şunları kaydetti: "Kısa zaman içerisinde uygulamaya başlayacağımız yeni koruyucu sembol sisteminde şiddetin türleri, ayrımcılık, intihar gibi isteğe bağlı yayın hizmetlerine özel yazılı uyaranlar geliştirildi. Çocukların korunmasına yönelik kriterleri güçlendirdik, savunmasız gruplara yönelik koruma yaklaşımı daha da genişlettik. Günümüzde çocuklar için önemli bir sorun olan zorbalık ilk kez çok boyutlu şekilde ele alındı. Kumar gibi davranışsal bağımlılık, uyuşturucu gibi madde kullanımına ve dilin doğru kullanımına özen gösterilerek bağımlılık ve uygunsuz dil olmak üzere iki yeni içerik sembolü eklenmesi planlanmaktadır. Ayrıca, yaş kategorilerine de 10+ ve 16+ sembollerinin eklenmesi ve çocuklara yönelik olumsuz içerik taşıyan yayınların yayınlanma saatlerinin yeni semboller ışığında yeniden düzenlenmesi yapılacaktır."
Son 5 Yılda 454 Yaptırım ve 345 Milyon Lira Ceza
RTÜK Başkanı, koruyucu yayıncılık anlayışının sadece yaptırım değil, aynı zamanda nitelikli içerik teşviki ve önleyici rehberlik üzerine inşa edildiğini belirtti. 6112 sayılı Kanun kapsamında şiddeti özendiren, müstehcenlik içeren, ayrımcılık yapan ve çocukların gelişimini olumsuz etkileyen yayınlara karşı kararlılıkla mücadele edildiğini açıkladı. Son 5 yılda bu tür ihlaller nedeniyle 454 idari yaptırım uygulandığı ve toplamda yaklaşık 345 milyon lira idari para cezası kesildiği kaydedildi.
Gençlerin Medya Kullanım Alışkanlıkları Değişiyor
RTÜK'ün gerçekleştirdiği "Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması" önemli veriler sunuyor. Araştırmaya göre 15-21 yaş grubundaki gençlerin günlük ortalama televizyon izleme süresi 40 dakikaya geriledi. Dijital okuryazarlık düzeyinde ise belirgin bir iyileşme gözlendi. 2022'de düşük dijital okuryazarlık oranının yüzde 35,6 olduğu grupta bu oran 2025'te yüzde 13,9'a düştü. Yüksek dijital okuryazarlık oranının ise yüzde 29,4'ten yüzde 57,2'ye yükseldiği tespit edildi. Araştırma, 26 ilde 7 bin 511 gençle gerçekleştirildi. Daniş, algoritmik şeffaflığın artırılması, yaş doğrulama sistemleri, ebeveyn kontrol araçlarının güçlendirilmesi ve çocuk hakları etki değerlendirmelerinin yaygınlaştırılması gerektiğini vurgulayarak, tüm paydaşların işbirliğiyle hareket edilmesi çağrısında bulundu.
