Paris'teki École Normale Supérieure'de görev yapan bilişsel bilimci Edgar Dubourg, tatil için kitap seçiminin bilinçdışı bir süreç olduğunu dile getiriyor. "Bu kesinlikle rastgele bir seçim değil. Okuma listeniz aslında kişiliğinizin haritasını sunar" diyor.
Dubourg'a göre bir gerilim, aşk, korku ya da bilimkurgu eseri seçtiğinizde kendi ruh halinizden kaçmıyorsunuz; tam tersine, beyninizin son derece dürtüsel ve sezgisel yönlerini derinden hissediyorsunuz. "Kurgu, sizde yeni duygular uyandırmıyor. İçgüdüler gibi halihazırda sahip olduğunuz temel motivasyonları harekete geçiriyor" ifadesiyle bu durumu özetliyor.
Okur kümeleri ve varoluşsal güvensizlikler
Oxford Brookes Üniversitesi'nde psikoloji alanında kıdemli öğretim üyesi Dr. Valerie van Mulukom'un yürüttüğü araştırma, kitap seçimlerimizin arkasındaki itici gücü inceliyor. Van Mulukom, "varoluşsal güvensizlikler" adını verdiği içsel kaygıların, raftan hangi kitabın alınacağını belirlediğini öne sürüyor. Çalışma kapsamında katılımcılar, belirli bir türle ne sıklıkla etkileşim kurduklarına göre dört kümeye ayrılıyor.
- Destansı dünya dışı maceralar: Aksiyon, macera, bilim kurgu, distopik/kıyamet sonrası ve fantastik türler bu grupta toplanıyor.
- Günlük yaşam ve insan ilişkileri: Komedi, romantik, dram, aile ve müzikal türler bu kategoriye giriyor.
- Tehdit ve tehlike: Gerçek suç, suç/gizem/gerilim ve korku türlerini içeriyor.
- Gerçekler ve tarihler: Belgesel, biyografi ve tarihsel çalışmalar bu kümede yer alıyor.
Her kümenin, okuyucunun bilinçaltındaki farklı bir kaygı alanına karşılık geldiği belirtiliyor. Bu sınıflandırma, tatilde okunacak kitabın yalnızca bir eğlence aracı olmadığını, aynı zamanda bir kişilik göstergesi olduğunu ortaya koyuyor.
Polisiye ve gerilim okuyanlar tehdit mi arıyor?
Araştırmanın "tehdit ve tehlike" kümesine giren kitapları tercih edenlerin, tehlike konularından etkilendiği ifade ediliyor. Bu ilgi yalnızca klasik polisiye romanlarla sınırlı değil; gerçek suç belgesellerinden casusluk hikayelerine, Stephen King'in doğaüstü korku öykülerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Bu tür okuyucuların genellikle gizemli cinayetlere ve suç öykülerine karşı güçlü bir merak duyduğu aktarılıyor.
"Tehdit ve tehlike" kategorisinde şu kitaplar sıralanıyor: Dan Brown'dan "Sırların Sırrı", Claire Douglas'tan "The Family Friend" ve Patrick Radden Keefe'den "London Falling".
Aşk romanları ilişkilere dair ipuçları veriyor
Plaj çantasını aşk romanlarıyla dolduranların ise hem romantik hem platonik ilişkileri konusunda endişeli olabileceği belirtiliyor. Araştırmaya göre bu okuyucuların zihninde sosyal statü ve itibar meseleleri ön planda. Tutku dolu hikayelere yönelmek, günlük hayatta ilişki dinamikleriyle ilgili süregelen bir içsel hesaplaşmanın yansıması olarak yorumlanıyor.
"Günlük yaşam ve insan ilişkileri" kategorisinde Virginia Evans - "Muhabbet", Florence Knapp - "İsimler" ve Alice Oseman - "Heartstopper 6" yer alıyor.
Bilim kurgu ve fantastik: Dünyanın gidişatı endişesi
Bilim kurgu ve fantastik romanlara yönelen okurların, dünyanın geleceğiyle daha çok ilgilendiği ifade ediliyor. Özellikle Game of Thrones gibi siyasi entrikaları, ortaçağ savaşlarını ve ejderhaları bir araya getiren bir seriyi tatilde okumayı tercih edenlerin, iklim değişikliği veya savaş tehdidi gibi küresel meseleler hakkında kaygı taşıdığı öne sürülüyor. Bu tür eserler, gerçek dünyadaki korkuların sembolik bir zeminde işlenmesine olanak tanıyor.
"Destansı dünya dışı maceralar" kategorisinde Bree Grenwich ve Parker Lennox'un "Duskbound"u, Rob Grant ve Andrew Marshall'ın "Red Dwarf: Titan"ı ile Sarah A. Parker'ın "To Flame a Wild Flower"ı bulunuyor.
Gerçek hikayeler ve tarih: Anlatı her şeyden önemli
Bazı okuyucular için tatilde kitap okumak son derece ciddi bir uğraş. Bu tür bir yaklaşımı benimseyen bir okur, üç haftalık yurt dışı tatiline Frank Herbert'in "Çöl Gezegeni" ile James Ellroy'un "Siyah Dahlia" romanı dahil sekiz farklı kitap aldığını anlatıyor. Ancak herkes kurgusal dünyalarda kaybolmayı sevmiyor; otobiyografi ve tarih kitaplarını tercih edenler, kurgu yerine gerçek hayatın cevaplarını arıyor.
Dr. Dubourg'a göre önemli olan, anlatıların gerçek ya da kurgu olması değil, anlatıların kendisi. "Herkes anlatıları tüketir; bu ister haberler, ister anekdotlar, isterse de mahallede insanların anlattığı hikayeler biçiminde olsun" diyor.
"Gerçekler ve tarih" kategorisinde Sarah Wynn Williams - "Umursamaz İnsanlar", Maggie Haberman ve Jonathan Swan - "Regime Change" ile Arundhati Roy - "Mother Mary Comes To Me" yer alıyor.
Kitap seçimi bilinçdışının aynası
Uzmanlar, kitap seçiminin yüzeysel bir ilgi olmadığını, psikolojik bir gösterge olduğunu vurguluyor. Bir dahaki sefere elinize rastgele bir kitap aldığınızda, bu tercihin bilinçaltınızdaki kaygılar ve motivasyonlarla ilgili önemli ipuçları taşıdığını hatırlatıyor. Tatil okumaları, eğlenceden çok daha fazlasını anlatıyor.
